In de Elzas zie je al wat ook onze bossen te wachten staat

Foto boven: Zieke bomen in de Elzas - Tycho van den Born

Door de opeenvolging van warme en droge jaren zijn in Nederland veel boomsoorten, die in het klimaat van vroeger prima gedijden, geleidelijk in de problemen gekomen. Het is een ontwikkeling die niet alleen bij ons speelt, maar ook in de ons omringende landen. In de Franse Elzas zijn de gevolgen zelfs nog veel duidelijker zichtbaar. Hoe gaan ze daar met die nieuwe werkelijkheid om?

Eerder schreven we op deze site al over de problemen waarmee veel Nederlandse bomen te kampen hebben. Door de opeenvolging van droge en warme jaren hebben bijvoorbeeld eiken op de hogere zandgronden het steeds moeilijker. Maar wie denkt dat dit alleen in Nederland speelt, hoeft de grens maar over te steken.

Zieke bomen in de Elzas - Tycho van den Born

Franse Elzas zwaar getroffen

In de Franse Elzas zijn de gevolgen nog veel duidelijker zichtbaar. Daar behoren de bossen inmiddels tot de zwaarst getroffen van heel Frankrijk. Op sommige plaatsen steken kale eiken en haagbeuken als grijze skeletten boven de nog groene ondergroei uit. Bosbeheerders spreken er openlijk over de vraag hoe de bossen de komende decennia nog kunnen overleven.

Advertentie

De foto's bij dit verhaal zijn gisteren gemaakt tijdens een autorit door de Elzas. Ze laten een beeld zien dat in Nederland nog relatief zeldzaam is, maar dat ook hier steeds vaker opduikt.

Een bos dat van nature al kwetsbaar is

De zwaarst getroffen bossen liggen in de Hardt, een uitgestrekt bosgebied tussen Colmar en Mulhouse. Dat juist hier zoveel bomen afsterven, is geen toeval.

De Hardt ligt in de regenschaduw van de Vogezen. Vochtige lucht uit het westen stijgt tegen de westflank van het gebergte op, koelt af en laat daar een groot deel van de neerslag achter. Aan de oostzijde, waar de Elzas ligt, daalt de lucht weer en warmt op. Daardoor behoort dit gebied tot de droogste van Frankrijk, met lokaal slechts 500 tot 600 millimeter neerslag per jaar.

Bodem bestaat uit grind en kiezel

Alsof dat nog niet genoeg is, bestaat de bodem hier grotendeels uit grind en kiezel. Regenwater zakt er snel weg en wordt nauwelijks vastgehouden. In natte jaren levert dat weinig problemen op, maar na een reeks droge zomers raken de bodem en ook de diepere grondwatervoorraden steeds verder uitgeput.

Advertentie

Daar komt nog een tweede ontwikkeling bij. De temperaturen in de Elzas zijn de afgelopen decennia duidelijk gestegen. Warmere lucht zorgt voor meer verdamping van water, uit de bodem én via de bladeren van bomen. Zelfs als de jaarlijkse hoeveelheid neerslag nauwelijks verandert, neemt de droogtestress daardoor toch toe. Juist die combinatie van relatief weinig neerslag én een steeds grotere verdamping maakt de Hardt zo kwetsbaar.

Nog meer dode bomen in de Elzas - Tycho van den Born

Een blik op onze eigen toekomst?

Tijdens een fietstocht gisteren door de bossen bij Schaarsbergen viel ook in Nederland iets op. Langs verschillende wegen stonden eiken met vrijwel kale kronen en dode takken. Voor het eerst viel op hoe vaak dat beeld daar inmiddels voorkomt.

Natuurlijk zijn de omstandigheden in Nederland anders dan in de Elzas. Toch zijn de overeenkomsten opvallend. Ook onze hogere zandgronden houden water minder goed vast en ook hier volgen warme en droge zomers elkaar steeds vaker op. De bossen in de Elzas lijken daardoor als het ware een paar stappen verder te zijn in een ontwikkeling die ook bij ons zichtbaar begint te worden.

Op zoek naar het bos van de toekomst

De Franse bosbeheerders proberen zich inmiddels aan die nieuwe werkelijkheid aan te passen. Ze onderzoeken welke boomsoorten beter bestand zijn tegen langdurige droogte en hitte. Zo worden in de Hardt onder meer zeedennen, Aleppodennen en steeneiken aangeplant, soorten die van nature thuishoren in het warmere Middellandse Zeegebied. Niet omdat ze de bestaande bossen willen vervangen, maar omdat sommige traditionele boomsoorten het in de toekomst mogelijk niet meer redden.

Ook in Nederland speelt die discussie steeds nadrukkelijker. Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en andere terreinbeheerders kijken al langer hoe bossen gevarieerder en daarmee robuuster kunnen worden. Daarbij gaat het niet alleen om droogte, maar ook om het beperken van de schade door ziekten en insectenplagen. Een gevarieerd bos is minder kwetsbaar dan een bos waarin één boomsoort de overhand heeft.

Bossen mogen niet verdwijnen

Zo kan worden voorkomen dat een plaag, zoals de letterzetter bij grove dennen, in één keer een compleet bosvak wegvaagt. In Duitsland, waar uitgestrekte naaldbossen voorkomen, is dat op sommige plaatsen al werkelijkheid geworden.

De bossen in de Elzas laten zien hoe snel een landschap kan veranderen als droogte en hitte zich jarenlang blijven opstapelen. Tegelijk maken ze duidelijk dat afwachten geen optie meer is. Bosbeheerders proberen de bossen nu al voor te bereiden op het klimaat van de toekomst. En voeren daarmee in de praktijk uit waar we ook in Nederland al voorzichtig mee beginnen.