Een afbrokkelende ijsberg die lijkt te dansen

Foto boven: De gletsjer bij Ilulissat die steeds weer nieuwe ijsbergen produceert - Gitte Winter

Op het eerste gezicht lijkt het een enorme ijsberg die langzaam uit elkaar valt. Maar wie goed kijkt, ziet in het filmpje iets veel fascinerenders gebeuren: de afbrokkelende ijsberg lijkt te dansen. De prachtige beelden zijn op 25 juli gemaakt bij Ilulissat, aan de westkust van Groenland.

Niet voor niets betekent Ilulissat letterlijk 'ijsbergen'. Vanuit de nabijgelegen Sermeq Kujalleq-gletsjer, een van de snelst stromende gletsjers ter wereld, drijven voortdurend gigantische ijsbergen de Ilulissat-ijsfjord in. Veel van die reuzen lopen vast op een ondiepe drempel voor de kust. Daar begint een langzaam maar indrukwekkend schouwspel.

De gletsjer bij Ilulissat die steeds weer nieuwe ijsbergen produceert - Gitte Winter

De verdeling van het gewicht verandert steeds

Steeds wanneer een groot stuk ijs afbreekt, verandert de verdeling van het gewicht. Ongeveer negentig procent van een ijsberg bevindt zich onder water. Dat deel bepaalt samen met het drijfvermogen hoe de ijsberg in balans ligt. Valt er een groot blok af, dan verschuift het zwaartepunt. De ijsberg raakt uit evenwicht, kantelt en zoekt een nieuwe stabiele positie.

Advertentie

Daarmee is het proces nog niet voorbij. Door het kantelen komen opnieuw enorme spanningen in het ijs vrij. Bestaande scheuren groeien verder, nieuwe breuken ontstaan en opnieuw breken grote stukken af. Het zwaartepunt verschuift opnieuw, waarna de ijsberg weer begint te draaien.

Het lijkt alsof het ijs een dans uitvoert

Zo ontstaat een bijna sierlijke beweging, alsof de gigantische ijsmassa langzaam een dans uitvoert. In werkelijkheid is het een voortdurend samenspel van zwaartekracht, drijfvermogen en de steeds veranderende vorm van de ijsberg. De bewegingen die je ziet, worden bovendien grotendeels bepaald door het deel van de ijsberg dat onder water verborgen blijft.

Ook het geluid maakt de beelden bijzonder. Het gekraak van het brekende ijs, het gerommel van de afbrokkelende ijsmassa's en de golven die door iedere kanteling ontstaan, laten horen hoeveel energie hierbij vrijkomt. De afbrekende brokken lijken op het scherm soms klein, maar kunnen in werkelijkheid zo groot zijn als een flatgebouw.

Advertentie

Duizenden jaren sneeuwval, samengeperst tot ijs, komen hier in enkele minuten tot leven. Een afbrokkelende ijsberg die haar evenwicht verliest, kantelt, afbreekt en nog één keer lijkt te dansen.

Het ijs lijkt uit talloze lagen te bestaan

Wie goed naar de ijsberg kijkt, ziet bovendien dat het ijs uit talloze lagen lijkt te bestaan. Die gelaagdheid vertelt iets over de geschiedenis van het ijs, die duizenden jaren teruggaat. Ooit viel elk laagje als sneeuw op de Groenlandse ijskap.

Jaar na jaar werd die sneeuw bedolven onder nieuwe sneeuwlagen, die langzaam werden samengeperst: eerst tot firn en uiteindelijk tot massief gletsjerijs. Zo ontstond een opeenstapeling van lagen, waarin de geschiedenis van de ijskap als het ware ligt vastgelegd.

In de vormen zie je de ontstaansgeschiedenis van het ijs terug

De lagen liggen niet altijd netjes horizontaal. Terwijl het ijs in de loop van honderden tot duizenden jaren langzaam van het binnenland naar de kust stroomde, werd het voortdurend vervormd. De lagen werden uitgerekt, samengedrukt en soms zelfs geplooid. Daardoor vormen ze in een ijsberg golvende patronen of bijna verticale strepen.

Af en toe zijn ook helderblauwe banen zichtbaar. Dat zijn vaak oude scheuren in het gletsjerijs, die ooit met smeltwater zijn gevuld en later weer zijn dichtgevroren. Samen geven ze de ijsberg zijn karakteristieke uiterlijk en laten ze zien dat iedere ijsberg een unieke ontstaansgeschiedenis met zich meedraagt.

Een ijsberg die in het licht van de laagstaande zon lijkt te dansen

En dan is er nog het licht. De laagstaande zon zet het eeuwenoude ijs in een warme gloed, waardoor het tafereel bijna onwerkelijk mooi oogt. Tegelijkertijd kijk je naar natuurkrachten die miljoenen kilo's ijs voortdurend een nieuw evenwicht laten zoeken.

Het is een indrukwekkend schouwspel waarin natuurkunde en schoonheid samenkomen. De laagstaande zon, het gekraak van het eeuwenoude ijs en de golven die bij iedere kanteling ontstaan, maken de beelden bijna hypnotiserend. Van een ijsberg die niet zomaar afbreekt, maar die – heel even – lijkt te dansen.