Droom komt uit: Daan doet onderzoek op Antarctica

Foto boven: Het Italiaanse onderzoeksstation Mario Zucchelli op Antarctica - Daan van den Broek

Naar Antarctica om onderzoek te doem: zelfs voor mensen die ervan dromen, is het een wens die moeilijk te verwezenlijken is. Het grootste ijscontinent op aarde is zwaar beschermd en een bijna onneembare burcht. Maar goed ook, want het is een unieke omgeving. Daan van de Broek is één van de gelukkigen die er nu wel onderzoek kan doen.

Alleen voor onderzoek mag je er ook naartoe, en alleen dan als je er echt iets te zoeken hebt. Aan de randen van het continent is er wel steeds meer toerisme (meestal per schip). In totaal worden op de zuidpool door 30 landen, op het land en in het water er omheen onderzoekstations onderhouden. Sommige zijn permanent open, andere alleen in de zomer. De bevolking van het continent varieert van duizend in de winter tot rond vierduizend in de zomer.

Het Italiaanse onderzoeksstation Mario Zucchelli op Antarctica - Daan van den Broek

Nederlandse onderzoekers gaan wel naar de Zuidpool

Nederland heeft geen onderzoeksstation op de zuidpool, andere Europese landen wel. België had er één, maar dat bestond tussen 1957 en 1961 slechts vier jaar en is nu verlaten. Nederland mag dan geen station op de Zuidpool hebben, Nederlandse onderzoekers komen er wel. Zoals de 28-jarige Daan van den Broek, tegenwoordig woonachtig in de Finse hoofdstad Helsinki en daar als onderzoeker werkzaam aan het FMI, het Finse KNMI.

Advertentie

Daan verblijft op dit moment op Antarctica op het Italiaanse onderzoeksstation daar, Mario Zucchelli. Hoe is hij daar terechtgekomen? Daan: ‘Een Italiaanse collega, Roberta Pirazzini in onze onderzoeksgroep wilde, als onderdeel van een groot onderzoeksproject dat zij leidt, meer inzicht krijgen in de stralingsbalans in poolgebieden. Daarvoor worden nu nog heel veel aannamen gedaan. Zij wilde de beschrijving van de stralingsbalans in de onderzoeken verbeteren. En daarvoor is he6t onderzoek dat we nu gaan doen nodig’.

‘Als ijs begint te smelten, schiet het albedo ervan omhoog’

Hij noemt een voorbeeld: ‘Eén ding wat op het zeeijs vaak gebeurt (en ook op enkele gletsjers in Antarctica), is dat bij aanvang van de smelt van het ijs het albedo ervan omhoog schiet, in plaats van omlaag. Het ijs wordt dus veel witter en reflecteert op die manier ineens veel meer zonlicht. Dat wordt ook wel de ‘scattering layer’ van het ijs, of wel ‘white ice’ genoemd. In klimaatmodellen wordt die verandering opgelost door in de zomer permanent een dik pak sneeuw op het zeeijs te gooien. Maar van de thermodynamica klopt dan niks meer’.

Advertentie

Ook op de Nansen-ijsplaat, vlakbij het Italiaanse station op Antarctica, gebeurt dit. ‘Hier wilde mijn collega de uitgangssituatie van en de overgang naar de formatie van die ‘scattering layer’ onderzoeken’, zegt Daan. ‘Het onderzoek levert mooie data voor haar onderzoeksproject op’.

Bezig met het plaatsen van één van de weerstations - Daan van den Broek

‘Ik ben vrij flexibel en kon mee’

Om haar onderzoek te kunnen uitvoeren, had ze een reisbudget aangevraagd en gekregen, bij Polarin, een Europese subsidie die internationale samenwerking en gedeelde onderzoeksinfrastructuur in de poolwetenschappen ondersteunt. De collega, met wie ze het project zou uitvoeren, haakte echter af (jonge kinderen). ‘Dus er was een plekje vrij. Ik had het geluk dat ik vrij flexibel ben en veldwerkervaring heb, dus mocht ik mee’.

Inmiddels is Daan een dag of tien op Antarctica en woont en werkt hij op het Italiaanse onderzoeksstation. Het werk bestaat onder meer uit het plaatsen van enkele weerstations. ‘Het weerstation dat we installeren heeft een IRGASON (een instrument dat turbulente fluxen – inclusief H2O en CO2 – meet), een alpiene windmeter, een thermometer en een luchtvochtigheidsmeter. Ook worden de luchtdruk en alle vier de stralingscomponenten gemeten. Verder is er een infraroodmeter om de oppervlaktetemperatuur te meten’.

Ook gaan ze met behulp van drones bodemtemperaturen en het albedo ervan in kaart brengen en nog wat handmatig werk doen (sneeuwputten graven, dichtheidsmetingen van de sneeuw doen en meer van dat soort dingen).

Een deel van het werk moest per helikopter gebeuren - Daan van den Broek

En nu op Antarctica…

Wat valt hem tot nu toe op? Daan: ‘Het meest opvallende voor mij is dat, hoewel de temperatuur tot nu toe de hele tijd ruim onder nul is geweest (tussen -4 en -10 graden), de grond hier toch vrijwel sneeuwvrij is. Dat komt door de sterke zon (we gaan hier naar de zomer), waarschijnlijk in combinatie met de ook erg droge lucht. Donkerdere plekken zijn zelfs modderig. De zon voelt ook heel warm aan, een beetje als in Nederland in de late lente’.

Het station ligt op 74.7 graden zuiderbreedte, bij ons vergelijkbaar met een plek ongeveer middenin de Barentszzee, zo tussen Noord-Scandinavië en Spitsbergen in.

Het weerstation staat - Daan van den Broek

Het is een heel bijzondere ervaring

Daan: ‘Het is echt een heel bijzondere ervaring, die kurkdroge, schrale lucht en dus die smelt van de sneeuw, ondanks de dikke, dikke vorst. Qua lichtinval is het natuurlijk al wel vergelijkbaar met eind mei op ons halfrond. Daarbij komt ook nog eens de dunnere ozonlaag en het minieme effect dat de aarde in zijn ellips een fractie dichterbij de zon staat in de zomer op het zuidelijk halfrond. In December kunnen we zelfs naar een UV-index 6 tot 7 gaan hier, begreep ik’.

Inmiddels is hij al meerdere keren het veld in geweest, ook per helikopter om op de afgelegen plekken te komen waar de stations geplaatst worden. ‘Een van onze weerstations is met de helikopter de Nansen-ijsplaat op getild. Nu kan het meeste werk hier binnen in het magazijn gedaan worden. Toch makkelijker schroefjes draaien dan in de ijzige wind’.

Twee meetstations op het ijs - Daan van den Broek

Sneeuw valt wel, maar blijft nauwelijks liggen

Terwijl hij dat vertelt, sneeuwt het rond het station. En dat bij een temperatuur van -4.5 graden en ligt op bepaalde oppervlakten al ruim een halve centimeter. Maar nog altijd blijft de sneeuw niet automatisch liggen. Het lijkt erop dat de zon het oppervlak toch al teveel heeft opgewarmd. Mogelijk is zelfs de diffuse straling die tijdens de sneeuw door de wolken valt zo hoog dat het toch te warm is. Het is al met al een bijzondere ervaring om het zo te zien gebeuren.

Daan: ‘Ik vlieg 16 december terug. Rond die tijd is de zee normaal gesproken open en komen de pinguïns tevoorschijn. Maar krijgen we ook een onstabieler weertype, met vaker bewolking, wind, en sneeuw, volgens de mensen die hier al vaker zijn geweest. Daarbij weet ik dat de vlucht vaker wel dan niet vertraagd is, dus is het nog even de vraag of ik inderdaad voor kerst thuis ben’.

Daan van den Broek - een collega van Daan

Als er vertraging is, dan maar een fikse

Als er vertraging is, hoopt hij op een forse, zodat hij op het station de kerst kan vieren en niet in een of ander vliegtuig. Zodra hij weg is, neemt zijn Italiaanse collega het van hem over, zodat ze samen het hele smeltseizoen kunnen monitoren. En natuurlijk werken ze ook samen met mensen van het station zelf. Maar op dit moment is hij daar nu wel ‘alleen’.