De zomers van 1976 en die van nu langs de meetlat

Foto boven: Een verdroogd uienveld wordt beregend, zomer 2026 - Ab Donker

We beleven dit jaar een uitzonderlijk warme en droge zomer, niet alleen in Nederland maar ook in de ons omringende landen. Steeds vaker wordt de vergelijking met de Grote Zomer van 1976 gemaakt. Maar gaat die vergelijking eigenlijk wel op?

Om antwoord op die vraag te kunnen geven, zetten we in dit verhaal beide zomers naast elkaar. En dan beginnen we met die bijzondere zomer van 1976.

Een verdroogd uienveld wordt beregend, zomer 2026 - Ab Donker

In 1976 stonden we er klimatologisch heel anders voor

Toen de zomer van 1976 toesloeg, stonden we er klimatologisch gezien heel anders voor dan nu. Een gemiddelde zomer had in de jaren '70 een temperatuur van 16,2 graden (nu 17,4 graden), verdeeld over 15,3 graden voor juni (nu 16,1 graden), 16,8 graden voor juli (nu 18,2 graden) en 16,5 graden voor augustus (nu 17,8 graden). Een jaar eerder, in de zomer van 1975, was een droogte begonnen die in 1976 aanhield, waardoor de bodem al met een flinke achterstand aan die zomer begon. Verder beleefde Nederland in 1975 zijn eerste (!) hittegolf sinds de zomer van 1950. Dat was dus al iets heel bijzonders.

Advertentie

Nog veel bijzonderder was de zomer die er achteraan kwam, de zomer van 1976. Al vanaf het voorjaar wisten hogedrukgebieden van geen wijken. Ze lagen vaak in de buurt van Schotland en hielden storingen op afstand. Zonnig, droog en warm weer voerde de boventoon.

De hittegolf van toen geldt nog steeds als de warmste ooit

Niet alleen in Nederland, maar in grote delen van Europa werd een zeer uitzonderlijke zomer in de steigers gezet. In De Bilt viel gedurende de hele zomer slechts 113 millimeter regen. Het landelijke neerslagtekort liep op tot 361 millimeter, nog altijd de hoogste waarde ooit gemeten. Daar kwam een indrukwekkende hittegolf bovenop.

Die duurde van 23 juni tot en met 9 juli, telde 17 dagen en 10 tropische dagen, met een hoogste temperatuur van 34,9 graden (in De Bilt tevens de hoogste temperatuur van die zomer). Het hittegolfgetal (alle bijdragen boven een maximumtemperatuur van 25 graden tijdens de dagen van de hittegolf bij elkaar opgeteld) bedroeg 96,3 punten, nog altijd de hoogste score tijdens een hittegolf ooit.

Door het zeer hoge neerslagtekort verdroogden de natuur en de gewassen op het land. Meer dan 2 miljoen bomen overleefden de zomer niet en vissen stierven massaal in het opgewarmde water. De Veluwe werd door een paar enorme natuurbranden getroffen. Het leger werd ingezet voor irrigatie van de droogste gebieden en regionaal werd het gebruik van drinkwater beperkt.

Advertentie

In het Verenigd Koninkrijk viel regionaal maandenlang geen druppel

Aan de overkant van de Noordzee werd het Verenigd Koninkrijk door een van zijn ergste droogtes ooit getroffen. Op sommige plaatsen viel er maandenlang geen druppel. De situatie was er zo nijpend dat een speciale noodwet, de Drought Act, in werking werd geroepen. Wekenlang overheerste er zomers en vaak zeer warm weer, waardoor delen van de Britse kust het aanzien van het Middellandse Zeegebied kregen. In een tijd waarin een zomer als die van toen zeer uitzonderlijk was, maakte dit geweldige indruk.

Kijk je naar de cijfers, dan was juni in 1976 bij ons met een gemiddelde temperatuur van 18,0 graden uiteindelijk 2,7 graden warmer dan gebruikelijk. Juli kwam met 19,3 graden 2,5 graden boven normaal uit en augustus was met 18,0 graden 1,5 graden warmer dan normaal. De zomer als geheel scoorde een temperatuur van 18,4 graden, dat was 2,2 graden boven normaal. Ook was die waarde toen goed voor een eerste plaats. De zomer van 1947 werd nipt verslagen.

Statistieken zomer 1976 nog altijd indrukwekkend

In totaal scoorde de zomer van 1976 in De Bilt 76 warme dagen (met een temperatuur boven 20 graden), 41 zomerse dagen (met een temperatuur boven 25 graden) en 13 tropische dagen (met een temperatuur boven 30 graden).

De hoogste temperatuur op het KNMI-hoofdstation bedroeg 34,9 graden, gemeten tijdens de hittegolf op 3 juli. Verder scheen de zon 814 uur (meer dan 200 uur boven het gebruikelijke totaal) en waren er 56 mooiweerdagen. Dat zijn dagen waarop het kwik boven normaal uitkomt, het zonnig én droog is. Het warmtegetal van de zomer (alle bijdragen boven een gemiddelde etmaaltemperatuur van 18 graden bij elkaar opgeteld) bedroeg 163,8 punten.

Tweede helft juni was dit jaar historisch

Kijken we naar de zomer van dit jaar, dan hebben we tot nu toe twee maanden achter de rug. Juni scoorde een gemiddelde temperatuur van 19,1 graden en was daarmee 3 graden warmer dan normaal. Die uitslag was bijzonder, vooral doordat de eerste twee weken van de maand nog ongeveer normaal verliepen. De uitzonderlijke warmte van de tweede helft van de maand mag dan ook historisch worden genoemd. De julimaand was met een gemiddelde temperatuur van 19,7 graden anderhalve graad warmer dan normaal. De gemiddelde zomertemperatuur staat tot nu toe op 19,6 graden, dat is 2,3 graden boven normaal.

Tot en met gisteren heeft de huidige zomer in De Bilt 56 warme dagen (boven 20 graden), 30 zomerse dagen (boven 25 graden) en 8 tropische dagen (boven 30 graden) opgeleverd. In alle drie de gevallen kunnen de totalen van de zomer van 1976 in het restant van de zomer nog worden gehaald.

Zomers kunnen absoluut tegen elkaar op

Er was in De Bilt tot nu toe één hittegolf, van 18 tot en met 29 juni. De hittegolf had een lengte van 12 dagen, waarvan 5 tropisch en met een hoogste temperatuur van 36,8 graden in De Bilt op 26 juni. Het hittegolfgetal bedroeg 63,3 punten, duidelijk lager dan in 1976.

Het warmtegetal van de zomer als geheel is dat van de zomer van 1976 met 173,5 punten al overstegen, met nog een groot deel van augustus te gaan. Verder ligt het aantal zonuren op dit moment een fractie achter dat van toen en is er al wat meer regen gevallen. Het aantal mooiweerdagen loopt tot nu toe eveneens iets achter op dat van de zomer van 1976.

Als je de vergelijking zo maakt, dan kunnen de twee zomers tot nu toe zeker tegen elkaar op. Beide zijn in hun eigen periode hoogvliegers, met een vergelijkbare afstand tot de geldende normaal. Beide verlopen erg droog, laten een groot aantal zonuren zien en grossieren in mooiweerdagen. Kleine verschillen zijn er ook. Zo was de zomer van 1976 tot nu toe nog droger dan die van dit jaar en had die zomer een duidelijk indrukwekkendere hittegolf. Daar staat tegenover dat de huidige zomer tot nu toe meer warmte heeft geproduceerd dan die van 1976. Feitelijk kun je zeggen dat er in 1976 ook nog wel eens koelere perioden tussendoor zaten, terwijl daar dit jaar nauwelijks sprake van is.

Zomer 1976 wint wel qua beleving

Qua beleving wint de zomer van 1976, omdat de mensen van toen op zomergebied nauwelijks iets gewend waren en de hete zomer van 2026 plaatsvindt in een periode waarin warme en droge zomers veel vaker voorkomen. Daardoor voelt een zomer als deze tegenwoordig misschien minder uitzonderlijk aan dan vijftig jaar geleden. Tegelijkertijd waren de gevolgen in 1976 enorm. De droogte, de verdorring van de natuur en de natuurbranden maakten diepe indruk, evenals de schade die werd aangericht.

Ook was de zomer van 1976 in een wereld die veel koeler was dan nu een enorme uitbijter. Het was de dieprode vlek in een blauwe zee. De hete vlek boven Europa van nu valt in een wereldwijd veel warmer klimaat minder op. Op veel meer plaatsen liggen de temperaturen tegenwoordig ruim boven normaal. In 1976 was Europa juist een van de uitzonderingen.

Toch is het nog niet mogelijk om een echte keuze te maken, vooral doordat de huidige zomer nog loopt en er de komende weken nog van alles kan gebeuren. Pas als de meteorologische zomer voorbij is en alle cijfers bekend zijn, kunnen we echt beoordelen welke van beide zomers uiteindelijk de meest uitzonderlijke was.