De Rijn iets gestegen, maar er is nog veel meer regen nodig

Foto boven: De Rijn op zijn weg door Duitsland - Bobby-John de Bot

Het regent weer en de rivieren zijn de afgelopen tijd wat gestegen. De problemen zijn echter nog lang niet voorbij. Sinds enkele dagen is een stabilisatie van het waterniveau in de Rijn te zien. Er is nog veel meer regen nodig om het tij echt te keren.

De Rijn is met zijn lengte van ongeveer 1230 kilometer een van de langste rivieren van Europa. In Duitsland legt de rivier een traject van ongeveer 695 kilometer af, in Zwitserland heeft de Rijn een lengte van 376 kilometer en het laatste deel in Nederland meet ongeveer 161 kilometer.

De Rijn op zijn weg door Duitsland - Bobby-John de Bot

Een groot deel van het Rijnwater komt uit Duitsland

Het stroomgebied, het gebied waar de rivier zijn water vandaan haalt, omvat een oppervlakte van ongeveer 185.000 vierkante kilometer. Een groot deel daarvan ligt in Duitsland. Daarnaast levert ook Zwitserland een belangrijke bijdrage aan de afvoer, onder meer via de Aare.

Advertentie

Het stroomgebied omvat verder delen van Frankrijk, België, Luxemburg, Liechtenstein, Oostenrijk en zelfs een klein stukje van Italië. In Zwitserland ligt een groot deel van het stroomgebied, met uitzondering van het gebied ten zuiden van de hoofdkam van de Alpen.

De Maas is daarbij geen zijrivier van de Rijn. Beide rivieren hebben hun eigen stroomgebied, maar komen in de Nederlandse delta wel dicht bij elkaar en hun waterlopen zijn daar met elkaar verbonden.

Alle regen die in het stroomgebied valt, kan potentieel in de Rijn terechtkomen, ware het niet dat een groot deel van het regenwater daarvoor al verdampt of door de bodem en vegetatie wordt opgenomen. Zeker in de zomer kan daardoor maar een deel van de neerslag uiteindelijk als afvoer in de rivier terechtkomen.

De Alpen tellen wel hard mee

Hoewel de delen van het stroomgebied in de Alpen kleiner zijn, tellen ze wel degelijk zwaar mee. Het zijn gebieden waar veel neerslag valt en waar in de winter en het voorjaar sneeuw ligt die gedurende langere tijd voor smeltwater kan zorgen.

Advertentie

Het is de combinatie van de langdurige droogte deze zomer, een groot gebrek aan sneeuw in de Alpen na de afgelopen winter en de vroege smelt van de sneeuw die er dit voorjaar nog wel lag, die de problematische watersituatie in de Rijn van dit jaar heeft veroorzaakt.

De lage waterstand van de Rijn heeft grote gevolgen

Uiteindelijk kwam de waterstand bij Lobith de afgelopen weken uit op een extreem lage waarde. Op maandag 10 augustus werd gedurende enkele metingen een stand van 6 meter en 10 centimeter boven NAP gemeten. Dat was een absoluut dieptepunt in de moderne meetreeks, al lag het gemiddelde over een uur iets hoger, op 6,12 meter.

Op hetzelfde moment werd bij Lobith een afvoer van ongeveer 560 kubieke meter water per seconde gemeten. Ook dat was uitzonderlijk laag. Het etmaalgemiddelde kwam uit op ongeveer 614 kubieke meter per seconde, waarmee het oude record uit 1947 werd verbroken. Toen werd op het laagste punt 620 kubieke meter per seconde gemeten.

Normaal stroomt in deze tijd van het jaar ongeveer 1680 kubieke meter water per seconde door de Rijn. Het verschil is enorm.

De gevolgen kennen we inmiddels allemaal. Door de lage waterstand werden delen van de rivier onbevaarbaar, konden schepen op de trajecten waar nog wel kon worden gevaren veel minder lading dan gebruikelijk meenemen en moesten rijncruises naar andere gebieden uitwijken. Verder raakte het watersysteem in het stroomgebied van de Rijn steeds meer ontregeld. En precies daarvan hebben ook wij in Nederland de laatste tijd veel last.

We hebben nog veel meer regen nodig

De enige echte oplossing voor al deze problemen is regen, heel veel regen. Sinds ongeveer een week wordt voorzichtig aan zo'n oplossing gewerkt. Niet alleen in Nederland, maar ook hogerop in het stroomgebied van de Rijn heeft het inmiddels geregend. Maar meer dan een beginnetje is dat vooralsnog niet.

Bij Lobith zagen we de waterstand de afgelopen dagen met bijna 30 centimeter stijgen, tot 6 meter en 39 centimeter. De waterafvoer kwam daarbij op het hoogste punt tot nu toe op 677 kubieke meter per seconde uit. Nog steeds maar een fractie van de hoeveelheid water die in deze periode normaal door de rivier stroomt.

Sinds gisteren zien we echter alweer een stabilisatie en is de rivier zelfs licht gedaald. Er is al met al nog heel veel meer regen nodig.

De echte doorbraak is weer uit de kaarten

Het is een taai proces. Er waren de afgelopen tijd momenten waarop het er heel goed uitzag. Natte lagedrukgebieden leken vanuit Frankrijk hun weg in de richting van het stroomgebied van de Rijn te vinden. Er waren berekeningen die in twee weken tijd met soms meer dan 200 millimeter neerslag in delen van het stroomgebied kwamen.

Inmiddels hebben alle modelberekeningen die keutel echter weer ingetrokken. Kijk je nu een week vooruit, dan laat de laatste berekening van het Amerikaanse GFS-model tussen 20 en, op de natste plaatsen, 75 millimeter neerslag zien. Dat is meer dan niets, maar nog niet de gehoopte doorbraak.

Het Engelse UKMO-model komt op hoeveelheden tussen 25 en 65 millimeter uit en het Europese model op 15 tot 90 millimeter.

Hopelijk schakelt de natuur nog een tandje bij

Doe je er nog een week bij, dan laat het Europese model in het stroomgebied van de Rijn in totaal tussen 25 en 100 millimeter neerslag zien en komt het GFS op 30 tot 100 millimeter uit.

Het verhaal is duidelijk. Hoewel het heel fijn is dat er überhaupt weer regen valt, zijn we nog een eind verwijderd van een oplossing voor de problemen. Daar is veel meer regen voor nodig dan de hoeveelheden die nu in de verwachting zitten.

Hopelijk schakelt de natuur in de komende weken nog een tandje bij. Pas dan kunnen we echt opgelucht ademhalen.