Voor kou: staar je niet blind op de aanwezigheid van sneeuw

Foto boven: Op veel plaatsen was het vanochtend glad - Joost Mooij

De periode met winterweer, die al een tijdje in de weerkaarten zat, is in de loop van gisteren begonnen. Na de passage van een smalle regenband stroomde de kou (in de bovenlucht) binnen. En kregen de buien steeds vaker een winters karakter.

Heel bijzonder was dat op diverse plaatsen, zelfs in het binnenland tijdens de winterse buien onweer werd gemeld. Toen de buien op hun actiefst waren, was de regenfractie nog dermate groot dat de winterse neerslag niet bleef liggen. Vanaf het moment dat de sneeuwfractie wel overheerste, werden de buien juist wat minder zwaar.

Op veel plaatsen was het vanochtend glad - Joost Mooij

Toch op veel plaatsen wit

Toch was het vanochtend op veel plaatsen in het binnenland wit, met name in een brede strook over het midden van het land, maar ook in delen van Brabant en Limburg. In het westen en noorden was de westelijke tot noordwestelijke wind, die in een dunne laag onderin de atmosfeer relatief wat zachtere lucht vanaf zee aanvoerde, nog te sterk. De temperaturen kwamen er tussen de buien door te ver omhoog om het wit te laten worden.

Advertentie

Ondertussen is de afkoeling van de atmosfeer nog in volle gang. Vergeleken met vandaag is de bovenlucht morgen nog weer een stukje kouder, zowel op een hoogte van 1500 meter als op ruim 5 kilometer hoogte. Op 1500 meter gaat de temperatuur van -6 graden vandaag naar -8 graden morgen en zelfs -10 graden tijdens het weekend. Op ruim 5 kilometer hoogte daalt de temperatuur morgen tot -40 graden, om enkele dagen zo laag te blijven.

Voor Nederlandse begrippen is de bovenlucht echt heel koud

Voor Nederlandse begrippen is dit eigenlijk een ongekend koude bovenlucht, die we lange tijd niet meer hebben gehad. Het is niet voor niets dat veel van de buien, die nu vanaf een relatief warme Noordzee het land op trekken, bij een sterke westelijke tot noordwestelijke wind zoals we die nu hebben, toch in de vorm van sneeuw vallen. Dat is eigenlijk heel bijzonder.

Maar ook op een andere manier is die bovenlucht de komende dagen van belang. Her en der worden nu discussies gevoerd over het belang van een sneeuwlaag, om het de komende dagen echt koud te laten worden. Dat sneeuw daarbij helpt, staat buiten kijf. Maar is niet perse nodig. Het al dan niet aanwezig zijn van opklaringen en een wegvallende wind (in bij voorkeur de nacht) doen ook heel veel. Samen met de koude bodem die we nu in Nederland hebben, door de vorst rond de Kerstdagen. Een klein beetje rijp in de nacht werkt ook als sneeuw.

Ook zonder sneeuw kan het hard vriezen

In winters van weleer in bij voorbeeld de jaren 80, maar ook in de jaren ’90 lag er ook lang niet altijd sneeuw, maar werd het wel heel koud. Met geregeld zeer strenge vorst. Niet door de uitstraling van de sneeuw, maar door de hulp van een ijskoude bovenlucht. En die hebben we de komende week. Het is dan alleen wachten op de juiste omstandigheden.

Advertentie

Wat dat betreft, kan wat er vorige week gebeurde al als een indicatie dienen. Toen was de bovenlucht helemaal niet koud. Op een gegeven moment hadden we op een hoogte van 1500 meter een temperatuur van +5 graden. Op ruim 5 kilometer zat de temperatuur tussen -20 en -25 graden. Veel warmer dus dan nu. Met een toen ook nog warmere bodem. In heldere nachten, met toch wel wat wind, vroor het toen op diverse plaatsen matig, met minima tot -8 graden.

Staar je niet blind op de aanwezigheid van sneeuw

De moraal van het verhaal is duidelijk. Staar je niet blind op het al dan niet aanwezig zijn van een sneeuwlaag. Er zijn meer voorwaarden waaraan de atmosfeer moet voldoen om het onder de juiste omstandigheden koud te laten worden. En aan die voorwaarden wordt de komende week hoe dan ook voor een belangrijk deel voldaan. De details zijn alleen niet duidelijk. Als alles echter op de juiste manier samenkomt, kan het ook zonder sneeuw heel koud worden.

En voor wat de winterse buien betreft. Die houden de komende dagen nog aan, maar leggen hun accent wel steeds op andere gebieden. De grote rode draad is wel de brede strook over het midden van het land die het vaakst aan bod komt. Vooral op de hogere delen in Gelderland en Overijssel kan zich een mooi sneeuwdek vormen. In het laagland is dat lastiger, want dooit de sneeuw in de droge perioden tussen de buien door ook weer (deels )weg. Daarbij is het in het binnenland vaak tussen 0 en 2 graden aan de kust een graad of 4.

Vanmiddag op steeds meer plaatsen een tijdje droog

Vanmiddag zou het vanuit het noorden op steeds meer plaatsen een tijdje droog kunnen worden, met meer zon. Vanavond en de komende nacht keren de buien weer terug. En zo gaat dat ritme ook tijdens het weekend nog een tijdje door, tot in de maandag.

Pas volgende week, als het eens wat rustiger is, het in de nacht zou opklaren en de wind mogelijk even wegvalt, kunnen we als alles meezit van de koude atmosfeer profiteren. En is, als die juiste omstandigheden zich voordoen, matige tot strenge vorst mogelijk. Ook zonder sneeuw.