Hete Middellandse Zee wordt razendsnel 'tropischer'

Foto boven: Zeegras op de bodem van de Franse Middellandse Zee - Frédéric Ducarme

Wie deze zomer aan de Middellandse Zee staat, voelt het meteen. Het zeewater is niet alleen aangenaam warm, het is op veel plaatsen bijna zo warm als badwater.

Achter die warmte schuilt een ontwikkeling die steeds meer zorgen baart. De Middellandse Zee warmt op, en dat gebeurt ongeveer twee keer zo snel als de oceanen wereldwijd. Een van de rijkste mariene ecosystemen op aarde komt hierdoor steeds verder onder druk te staan.

Zeegras op de bodem van de Franse Middellandse Zee - Frédéric Ducarme

Warmterecords volgen elkaar op

De cijfers spreken eigenlijk voor zich. Volgens het Europese klimaatbureau Copernicus was 2024 het warmste jaar ooit gemeten in de Middellandse Zee, met een gemiddelde watertemperatuur van ongeveer 21,5 graden. Ook in 2025 bleven de temperaturen op recordniveau.

Advertentie

In juni werd zelfs de hoogste junitemperatuur ooit geregistreerd en in delen van de zee liep de watertemperatuur in de zomer op tot boven 30 graden, zoals langs de Egyptische kust en in het noorden van de Adriatische Zee. Temperatuurafwijkingen van vier, vijf of zelfs zes graden ten opzichte van normaal zijn geen uitzondering meer, maar keren steeds vaker terug.

Een ecosysteem onder druk

Maar er is veel meer aan de hand dan de records die zich opstapelen. Ook de zee zelf verandert. Warm water bevat minder zuurstof. Tegelijkertijd mengen de verschillende waterlagen minder goed met elkaar, doordat zich in de bovenste waterlagen steeds meer warmte ophoopt.

Het leven onder water krijgt hierdoor steeds minder ruimte om zich van de steeds terugkerende mariene hittegolven te herstellen. Zeegrasvelden, koralen, sponzen en hoornkoralen (gorgonen), de 'bossen' van de Middellandse Zee, hebben het hierdoor zwaar.

Vooral soorten die niet kunnen vluchten

Vooral soorten die zich niet kunnen verplaatsen, betalen een hoge prijs. Tijdens eerdere mariene hittegolven stierven complete kolonies rood koraal en hoornkoraal af. De afgelopen jaren werden opnieuw massale sterftegolven gemeld, van Spanje tot Griekenland.

Advertentie

Misschien nog wel zorgwekkender is de toekomst van Posidonia oceanica, het beroemde zeegras van de Middellandse Zee. Deze uitgestrekte onderwaterweiden vormen de kraamkamer voor duizenden soorten, beschermen de kust tegen erosie en slaan grote hoeveelheden CO₂ op. Onderzoekers waarschuwen dat een extra opwarming van slechts 0,8 graden al voldoende kan zijn om deze zeegrasvelden op veel plaatsen uiteindelijk te laten verdwijnen.

De afwijking van de watertemperatuur in de Middellandse Zee ten opzichte van normaal, vanochtend. Tot meer dan 5 graden boven normaal aan toe - Climate Reanalyzer

Vissen trekken weg

Ook vissen hebben last van de hitte. Soorten die aan gematigde omstandigheden zijn aangepast, zoeken koelere gebieden op, trekken noordwaarts of verdwijnen naar grotere diepten. Daardoor raken complete voedselketens uit balans.

Wetenschappers verwachten dat sommige vissoorten bij verdere opwarming met 30 tot 40 procent kunnen afnemen. Niet alleen doordat het water warmer wordt, maar ook doordat voortplanting, migratie en het beschikbare voedsel steeds minder goed op elkaar aansluiten. Wat eeuwenlang in balans was, raakt zo langzaam uit de pas.

De zee wordt tropisch

Terwijl oorspronkelijke soorten verdwijnen, krijgen warmteminnende soorten juist nieuwe kansen. Via het Suezkanaal trekken steeds meer vissen, kwallen, kreeftachtigen en andere organismen vanuit de Rode Zee naar de Middellandse Zee. Inmiddels zijn al meer dan duizend uitheemse soorten vastgesteld.

Sommige blijven relatief onopvallend, andere ontwikkelen zich tot invasieve soorten die complete ecosystemen veranderen. Zo maakt de karakteristieke onderwaterwereld van de Middellandse Zee langzaam plaats voor een tropischer landschap, waarin steeds minder ruimte is voor de soorten die hier van oudsher thuishoren.

Een zeewereld die kantelt

Het zorgelijkst is misschien wel dat veel van deze veranderingen elkaar versterken. Warm water leidt tot zuurstofgebrek, zuurstofgebrek verzwakt ecosystemen en verzwakte ecosystemen zijn gevoeliger voor ziekten en invasieve soorten. Zo kan op termijn een punt worden bereikt waarop herstel nauwelijks nog mogelijk is.

De Middellandse Zee geldt nu al als een van de snelst opwarmende zeegebieden ter wereld. Daarmee is zij ook een gebied waar we nu al kunnen zien wat andere zeeën later deze eeuw mogelijk te wachten staat. En alleen al daarom is het zaak dit goed te blijven volgen.