Herfstverwachting: warm en eerder vrij droog dan kletsnat

Foto boven: Mooie buienluchten in de buurt van De Knippe in Friesland - Albert Thibaudier

Op veel plaatsen in de media was de afgelopen dagen te lezen dat ons een kletsnatte, met name tweede helft van de vandaag begonnen herfst te wachten staat. Als je de situatie van dit moment wat beter bestudeert, is dat echter nog lang niet zeker.

De redenering is eenvoudig. In een herfst waarin vooral oktober en november een westelijke stroming zou gaan domineren, krijgt het recordwarme zeewater, onder meer van de Noordzee, een belangrijke rol. Buien die boven dat warme zeewater ontstaan, zouden meer vocht dan anders kunnen oppikken en daardoor vooral in de kustgebieden meer regen dan normaal kunnen loslaten. Een beetje het beeld dat we de afgelopen dagen ook zagen.

Mooie buienluchten in de buurt van De Knippe in Friesland - Albert Thibaudier

Westelijke winden komen in de herfst weinig voor

De grote vraag is echter of zo’n westelijke stroming deze herfst wel een hoofdrol gaat spelen. Van de 127 herfsten die we sinds het begin van de moderne metingen in de vorige eeuw hebben meegemaakt, waren er slechts twee waarin de wind gemiddeld westelijk was. Dat gebeurde in 1972 en 2007. Beide herfsten waren duidelijk droger dan normaal. In 9 herfsten was de wind gemiddeld westelijk tot zuidwestelijk, waarvan er 3 natter dan normaal uitpakten.

Advertentie

In 31 herfsten was de wind gemiddeld zuidwestelijk, geheel conform de windrichting die in Nederland het vaakst voorkomt. Hier zitten wel veel natte herfsten tussen. Het grootste deel van de herfsten, 72 in totaal, liet echter winden rondom de zuid zien. En ook dat is logisch. Zoals het voorjaar en de zomerstart het domein zijn van winden met een noordelijke component, zo is de herfst het domein van de winden rondom zuid. Er is in het verleden maar één herfst met een gemiddelde noordelijke tot noordoostelijke wind geweest, namelijk die van 1922.

Als je zo naar het verleden kijkt, ligt een herfst met westelijke winden dus niet meteen voor de hand. De kans op een herfst met een zuidwestelijke wind is een stuk groter, maar het meest waarschijnlijk zijn winden rondom de zuid. Die komen nu eenmaal het vaakst voor.

El Niño speelt de komende tijd de hoofdrol

Het belangrijkste weerfenomeen op de achtergrond tijdens de komende drie maanden is de super El Niño, waarvan de recordhoge piek gedurende de maand november wordt verwacht. Het vorige record wordt mogelijk met een dusdanig grote afstand verbroken dat we ons wat dit betreft de komende tijd op onontgonnen terrein bevinden. Nu al is de invloed van El Niño op het wereldwijde weer groot en de verwachting is dat die invloed alleen maar toeneemt.

Het is dan ook interessant om te zien wat er in eerdere herfsten met een grote invloed van El Niño gebeurde. Jaren die dan naar voren komen, zijn 1941, waarover we gisteren in een apart verhaal schreven, 1983, 1997 en 2015. In 1941 verliep de herfst droog en speelde een noordelijk hogedrukgebied een grote rol. De gemiddelde wind kwam die herfst uit ONO. In 1983 viel ongeveer de normale hoeveelheid neerslag en waaide gemiddeld een zuidwestenwind. In 1997 was de wind gemiddeld ZZO en verliep de herfst veel droger dan normaal. In 2015 was de wind gemiddeld ZZW en viel gedurende de herfstmaanden wat meer regen dan gebruikelijk.

Advertentie

Leg je de gemiddelde drukverdelingen van die herfsten naast elkaar, dan valt op dat in elk van die herfsten een langere fase zat waarin een noordelijk gelegen hogedrukgebied belangrijk was. Soms lag dat op de oceaan, in het gebied tussen IJsland en Ierland, een andere keer in de buurt van Schotland en wat vaker ook boven Scandinavië, zoals gedurende de herfst van 1941.

‘The trend is your friend’

Een derde manier om de weersontwikkeling van de komende maanden aan te vliegen, is te kijken naar wat er in de afgelopen zomer is gebeurd. Gedurende de drie zomermaanden speelden hogedrukgebieden een hoofdrol in het Nederlandse weer.

Lag het belangrijkste centrum van hogedruk in juni nog boven het zuidoosten van Frankrijk, in juli schoof het naar het noordwesten op om op de oceaan ten noordwesten van Ierland uit te komen. In augustus veranderde er gemiddeld niet veel aan die situatie.

Op basis van eerdere ervaringen in het verleden en het principe van ‘the trend is your friend’ ligt het niet meteen voor de hand dat we de komende maanden een vlotte doorbraak naar een weertype met een sterk wisselvallige westcirculatie zullen zien.

Ook in de berekeningen zien we een hogedrukgebied terug

Pakken we de modelberekeningen voor de komende maanden erbij, dan zien we dat het multimodel C3S van het Europese klimaatbureau Copernicus, waarin de berekeningen van 9 aparte weermodellen tot één verwachting zijn samengebracht, ons land in september en oktober gemiddeld aan de rand van een hogedrukgebied boven Scandinavië legt. In oktober schuift dat gebied oostwaarts op en later in de maand meer depressie-invloed toelaat. In november wordt bij Ierland een lagedrukgebied ingetekend, met bij ons een wisselvallige zuidwestcirculatie.

Zou september op deze manier een drogere dan gemiddelde maand moeten worden, oktober kan een ongeveer normaal neerslagbeeld te zien geven, terwijl november duidelijk natter dan normaal zou kunnen verlopen. Ook de modelberekeningen laten dus langere tijd een prominente rol voor een hogedrukgebied zien, net zoals tijdens die andere El Niño-herfsten in het noorden. Verder zou de herfst warm moeten uitpakken: steeds tussen 1 en 2 graden bovengemiddeld.

Er moet nog wat water door de Rijn voordat het nat wordt

Zetten we dit nu allemaal op een rij, dan moet er nog wel wat gebeuren voordat deze herfst kletsnat wordt. Niet alleen moeten de hogedrukgebieden, die al lange tijd zo’n belangrijke rol in het Nederlandse weer spelen, uit beeld verdwijnen, ook zou dat op vrij korte termijn moeten gebeuren, wil het warme zeewater nog een invloed van betekenis kunnen hebben.

Op basis van de trend van de afgelopen maanden en ook de berekeningen van de seizoensmodellen lijkt het erop dat hogedrukgebieden, zeker in de eerste helft van de herfst, nog lange tijd invloed zullen houden. Voor november zou dan wel een omslag naar een zuidwestcirculatie op het programma staan, maar of die omslag op tijd komt om van deze herfst alsnog een kletsnatte te maken, is maar zeer de vraag.

Dat we opnieuw een warm jaargetijde tegemoet gaan, lijkt wel vast te staan. En als de hogedrukgebieden hun belofte inlossen, zal daar ook het nodige aan (na)zomerweer bij horen, voordat de herfst later echt losbarst.