Het kouderecord voor april viel in 1986 in deze periode

Foto boven: Foto ter illustratie - Tonny Morsink

In Nederland wordt het morgen zeer waarschijnlijk voor de eerste keer dit jaar 20 graden of warmer, zowel ergens in het land als ook in De Bilt (landelijk). Hoe anders het ook in deze tijd van het jaar kan gaan, bleek in dezelfde periode in april 1986.

Toen begonnen we juist aan een kouder tijdvak waarin de gemiddelde etmaaltemperaturen op diverse plaatsen uiteindelijk zelfs 1 of 2 dagen onder het vriespunt uitkwamen.

De winter was dat jaar al koud geweest

We hadden dat jaar al een bijzondere winter achter de rug. Vooral in februari was het koud met een vorstperiode die op 3 februari begon en pas op 4 maart eindigde. Daarbij was er in De Bilt tussen 18 en 23 februari zelfs een koudegolf. Kom daar tegenwoordig nog eens om. De kou resulteerde op de 26^e in de 14^e Elfstedentocht, gewonnen door Evert van Benthem en met als illustere deelnemer W.A. van Buren, toen nog kroonprins Willem-Alexander.

Advertentie

In maart hield het koude weer dat jaar aan. Tot aan de 15^e kwam de temperatuur overdag niet boven 10 graden uit. De tweede helft van de maand was wat warmer. In april zette het koude weerbeeld verder door. Met een gemiddelde van 6,2 graden kwam de 4^e maand in de top 10 van koudste aprilmaanden ooit terecht, op een 10^e plaats. Het is het meest recente van alle jaren die deze top 10 lijst uitmaken. De andere jaren zijn van duidelijk verder terug.

De kou zat vooral in de eerste helft van de maand

Opnieuw was het vooral de eerste helft van de maand die erg lage temperaturen liet zien. Tot aan de 15^e kwam het kwik alleen op 2 en op 15 april (net) boven 10 graden uit. Op de oceaan zagen we een hogedrukgebied dat met zijn centrum afwisselend tussen Groenland en IJsland en tussen IJsland en Schotland lag. Nu en dan was er een uitbreiding naar Scandinavië. De wind in Nederland waaide voornamelijk uit richtingen tussen oost en noordoost.

Af en toe kwamen met die wind golven koude lucht mee, die vanuit Scandinavië naar het zuiden stroomden. Soms was het ook warme lucht die vooral in de hogere delen van de atmosfeer vanuit het oosten binnenstroomde. Aan de grond merkten we daar dn niet veel van. Wel waren het momenten waarop het weer grijs was met af en toe (mot)regen.

Vanaf 9 april kwam een kou inval op gang

De spectaculairste uitbraak van kou vanuit het noorden diende zich vanaf woensdag 9 april aan. Het hogedrukgebied lag toen bij IJsland, een lagedrukgebied trok over de Alpen naar het noordoosten. Vanuit het poolgebied maakte zich een golf zeer koude lucht los die via de Noorse Zee en Scandinavië naar het zuiden begon te stromen.

Advertentie

Op 9 april zelf was de bovenlucht in onze omgeving nog relatief warm, maar zorgde een noordoostelijke wind er aan het aardoppervlak al wel voor dat de temperaturen niet hoger dan tussen 5 en 7 graden kwamen. In de nacht ervoor was het rond 2 graden.

Ineens begon het te sneeuwen

Op donderdag 10 april stroomde de koude lucht Nederland binnen. In Eindhoven werd het die dag nog 9,7 graden, Eelde in het noorden van Drenthe kwam al niet meer hoger dan 4,9 graden uit. In de loop van de dag koelde het alleen maar verder af en in de avond kwam het in vrijwel het hele land tot lichte vorst. Het voelde dan ook als een echte vorstinval aan.

Ik kan het me nog goed herinneren. Het was mijn eindexamenjaar op de middelbare school, ik deed VWO. Met een groepje klasgenoten waren we die dag in mijn woonplaats Garderen bezig met onze eindexamenscriptie Nederlands. Ik weet nog hoe we verbaasd naar buiten keken toen het ineens begon te sneeuwen. Het werd er zelfs een beetje wit van, vooral op bomen en sparren, en op het gras. Andere bodemsoorten hadden al teveel warmte verzameld.

De nacht erna vroor het matig

De nacht daarna klaarde het op en kwam het op diverse plaatsen tot matige vorst. Deelen bij Arnhem was het koudst met een laagste temperatuur van -6,4 graden. Het vroor overal. Overdag was het op vrijdag 11 april prachtig weer. Met veel zon, ook een paar stapelwolken waaruit af en toe een gortdroge sneeuwvlok omlaag kwam. De bovenlucht was voor aprilbegrippen ijskoud. Op 1500 meter hoogte werd rond -12 graden gemeten. In de ochtend was dat boven het zuidwesten zelfs even -14 graden. Dankzij de zon werd overdag nog 2 tot 4 graden boven nul, wat voor weersomstandigheden met een sterke zon in april bijzonder laag is.

In Maastricht kwam de thermometer zelfs niet hoger dan 1,8 graden uit. Daar bedroeg de gemiddelde dagtemperatuur -0,9 graden. Nog zes andere stations kwamen op een gemiddelde dagtemperatuur beneden het vriespunt uit. Heel bijzonder voor dat tijdvak.

Deelen verbrak het kouderecord voor april

In de nacht daarna passeerde, terwijl de ijskoude lucht nog steeds boven Nederland aanwezig was, een rug van hogedruk. Het werd helder, de wind viel weg en de temperaturen gingen als een baksteen omlaag. In Deelen daalde het kwik tot -9,4 graden, het absolute kouderecord voor april. Op veel meer plaatsen vroor het die nacht matig. Overdag werd het 4 tot 6 graden, maar in Zeeland was het bewolkt met wat neerslag. Vlissingen kwam niet verder dan 1,1 graden. Deelen en Soesterberg bleven gemiddeld opnieuw onder het vriespunt.

Intussen stroomde de koude lucht naar het oosten weg. Vanuit het westen kwam een depressie dichterbij en die maakte op 13 en 14 april een einde aan de kou. Toch grossierde april ook in de weken daarna niet in warme dagen. Twintig graden werd het in De Bilt niet. En zo bemachtigde april 1986 uiteindelijk een plekje in op de lijst van de 10 koudste aprilmaanden ooit.