Unieke berekening: warme pool, koude continenten eromheen

Foto boven: Er ligt 20 centimeter. Mensen genieten ervan - Reinout van den Born

In het winterweer op het noordelijk halfrond doet zich binnenkort mogelijk een unieke situatie voor. Met een arctisch gebied dat in zijn geheel veel warmer dan normaal wordt, en de continenten daaromheen van kust tot kust juist veel kouder dan gebruikelijk.

Eerder dit jaar wezen we in een verhaal op deze site al op de mogelijkheid dat het ergens deze winter tot een situatie zou kunnen komen met op drie plaatsen tegelijkertijd uitbraken van kou vanuit het noordpoolgebied. Namelijk in Noord-Amerika, Europa en Siberië. De temperatuurverdeling, zoals die nu in een later stadium voor het noordelijk halfrond wordt berekend, is nog veel bijzonderder. Al geldt wel: het moet allemaal nog gebeuren.

Er ligt 20 centimeter. Mensen genieten ervan - Reinout van den Born

Europa en Noord-Amerika communicerende vaten

Als je naar het optreden van winterweer in Europa kijkt, dan hebben we hier vaak het gevoel dat ons continent en Noord-Amerika communicerende vaten zijn. Is er aan de andere kant van de oceaan sprake van een uitbraak van kou vanuit het noorden, dan is het bij ons in Europa niet zelden zacht. Denk aan de eerste drie weken van december. De kou zat in grote delen van Canada en de VS, ons continent liet ver boven normale temperaturen zien.

Advertentie

De situatie in Europa veranderde pas toen de scherpste kantjes van de kou in met name de VS en het zuiden van Canada eraf waren. In het noorden van Canada bleef het wel ongemeen koud. Drukstijgingen in de buurt van Groenland en IJsland zorgden ervoor dat de kou vanuit het poolgebied Europa ineens kon bereiken. En dat hebben we in de eerste 11 dagen van januari gemerkt, met in Nederland de vorming van een indrukwekkend sneeuwdek en ook vorst.

Inmiddels zijn we in een zachtere periode terechtgekomen, maar lijkt het er ook op dat die niet al te lang gaat duren. Vanaf het komende weekend zien we alweer drukstijgingen in het hoge noorden, met bij ons in Nederland een naar oost draaiende wind en dalende temperaturen. Op termijn zou het dan weleens echt koud kunnen worden; dat zou wat zijn.

Oost-Siberië

Behalve in Noord-Amerika was het eerder in december ook in grote delen van Oost-Siberië erg koud. Dat was op dat moment de tweede plaats op het noordelijk halfrond waar koude, vanuit het poolgebied afkomstige lucht naar het zuiden stroomde. Feitelijk hoorde die afstroom bij de drukverdeling die het ook in Noord-Amerika zo koud maakte.

Uitbraken van kou in Noord-Amerika en in Europa, maar dan tegelijkertijd, komen ook wel voor. Ze zijn alleen duidelijk zeldzamer. En vaak is de drukverdeling dan weer zo dat het tegelijkertijd in Siberië juist warmer dan normaal is. Doordat dat zich daar op dat moment dan geen afstroom van kou vanuit het noorden afspeelt. Daarvoor is de aanwezigheid van een hogedrukgebied boven de Oeral nodig, met aan z’n oostflank noordelijke winden die de kou aanvoeren.

Advertentie

Nu heel bijzonder

Het bijzondere van de situatie van de komende tijd is dat de kou bij ons, als de ontwikkelingen verlopen zoals die nu af en toe in de weerkaarten verschijnen, gekoppeld wordt aan de kou in Rusland. Hogedrukgebieden bij Groenland en boven de Barentsz- en Karazee zouden er in dat geval voor zorgen dat het Euraziatische continent van kust tot kust – en dan heb je het over een enorm gebied – met (soms ver) beneden normale temperaturen te maken zou krijgen

En om het nog gekker te maken: de drukverdeling ontwikkelt zich dan ook zo dat het in grote delen van Noord-Amerika kouder dan normaal zou kunnen worden. Gebeurt dit inderdaad, dan gaan we naar een situatie toe die je alleen in echt grote winters tegenkomt. Met een noordpoolgebied dat veel warmer dan normaal is, en de continenten eromheen juist veel kouder dan gebruikelijk. Een totaal omgekeerde verdeling dus ten opzichte van wat we kennen.

Een berekening is mooi, maar nog geen werkelijkheid

Hoewel sommige modelberekeningen een dergelijke, spectaculaire ontwikkeling nu daadwerkelijk laten zien, zijn we er natuurlijk nog niet. Een berekening is mooi, maar geen werkelijkheid. Dat hebben we al vaak genoeg meegemaakt. In die zin zijn we, zeker in ons deel van Europa, inmiddels wel door schade en schande wijs geworden. Tegelijkertijd is het ook zo dat als iets als dit wordt berekend, we er natuurlijk wel even bij stil moeten staan.

Net als met de voor Nederland vanaf het komende weekend verwachte koude periode, zullen we ook de rest van het noordelijk halfrond de komende tijd in de gaten blijven houden. Om het te meteen kunnen melden als het nu door de modellen berekende werkelijkheid is geworden.