‘Klimaatverandering biedt Groenland ook kansen’

Foto boven: De Groenlandse premier Nielsen in gesprek de Deense premier Frederiksen (links) en de Franse president Macron (rechts) - Pieter Bliek

De Groenlandse premier Jens-Frederik Nielsen vreest dat president Trumps verlangen om het Arctische eiland te bezitten nog altijd leeft. Ook ziet hij, naast de bekende en grote bedreigingen, kansen voor zijn land als het om klimaatverandering gaat.

Dit vertelt Nielsen in een exclusief interview met vrieskoujager Pieter Bliek voor deze site, waarin hij terugblikt op de roerige periode die achter hem ligt. Maar hij spreekt ook uitgebreid over de economische situatie in het land en de uitdagingen en kansen van klimaatverandering.

De Groenlandse premier Nielsen in gesprek de Deense premier Frederiksen (links) en de Franse president Macron (rechts) - Pieter Bliek

‘De druk die op Groenland is gezet, is onacceptabel’

Maar eerst het dreigement van president Trump. ‘De druk die op de Groenlanders is gezet, is onacceptabel.’ De premier roept op de principes van de NAVO, de democratie en het internationaal recht, waarop de wereld na de Tweede Wereldoorlog is gebouwd, te respecteren.

Advertentie

Het afgelopen jaar was erg stressvol voor premier Nielsen en zijn regering. ‘Als ik naar mijn mensen kijk en de angst in hun ogen zie, en als ik zie dat ze bang zijn hun kinderen naar school te sturen, dan doet dat wat met me. Het maakt me verdrietig.’ Nielsen werd direct nadat hij in april vorig jaar als minister-president was aangetreden met de grootste bedreiging uit ded geschiedenis van het land geconfronteerd. Met zijn toen pas 33 jaar was hij bij zijn aantreden de jongste premier ooit van het land. Zijn moeder is Groenlands en zijn vader is Deens.

Nielsen is van de grootste partij Demokraatit, een sociaal-liberale partij rechts van het midden. De partij pleit voor een geleidelijke onafhankelijkheid van Denemarken. Sinds het dreigement van de VS om Groenland in te nemen, is het aantal militairen op het eiland flink opgevoerd. ‘Het is nieuw voor Groenland om overal soldaten te zien’, zegt de premier.

Door het terugtrekkende zeeijs kunnen rond Groenland nieuwe zeeroutes worden geopend - Pieter Bliek

Groenland ligt zeer strategisch

Die soldaten zijn niet van Groenlandse komaf. Het land heeft geen eigen leger. ‘Met een inwoneraantal van 55 duizend mensen is dat niet te doen. Als het gaat om veiligheid ligt onze verantwoordelijk ergens anders. We liggen zeer strategisch. Die ligging moeten we gebruiken om de Arctische regio veilig te stellen. Daarom is het voor ons zo belangrijk onderdeel van de NAVO te zijn. Onze verantwoordelijkheid is meer in dit raamwerk te willen samenwerken.’

De spanningen rond Groenland bereikten een kookpunt toen de Amerikaanse president Trump dreigde Groenland desnoods met militaire middelen in te nemen. Dit dreigement ging door bemiddeling van NAVO secretaris-generaal Mark Rutte tijdens bijeenkomsten rond het World Economic Forum in Davos in januari weer van tafel.

Advertentie

Trump en Rutte kondigden aan een soort raamwerk-overeenkomst te hebben bereikt over Groenland en de bredere Arctische regio. Trump zei dat dit een toekomstige deal betekende en liet weten geen invoerheffingen tegen Europese landen door te voeren, die in het kader van NAVO-activiteiten militairen naar Groenland hadden gestuurd. Eerder dreigde hij dat wel te zullen doen. Nielsen: ‘Ik weet niet over welke overeenkomst dit gaat. Ik heb geen enkele afspraak gezien. Daarover heb ik in januari ook al een duidelijk statement gemaakt’.

Stijgende temperaturen betekenen dat er op Groenland meer groeit dan vroeger - Pieter Bliek

'Overeenkomsten over Groenland worden door onszelf gemaakt'

‘Overeenkomsten over Groenland worden samen met Groenland en het koninkrijk van Denemarken gemaakt, en niet zonder ons. Het is een goede zaak dat Mark Rutte de optie van een mogelijke Amerikaanse invasie van tafel heeft weten te krijgen. Rutte heeft een grote verantwoordelijkheid als het om de NAVO en de veiligheid gaat, maar overeenkomsten over Groenland worden door ons zelf gemaakt’, aldus Nielsen.

Meteen na Davos heeft de Groenlandse regering een praatgroep opgericht om op hoog niveau met de Amerikanen te kunnen praten. Het vraagstuk omtrent de veiligheid in de Arctische regio begon niet pas met de bijeenkomst van het World Economic Forum in Davos. ‘Dat vraagstuk kwam al in 2019 naar boven toen de NAVO-landen erover praatten om 3,5 procent van hun bruto nationaal product in veiligheid te gaan investeren’, zegt Nielsen. ‘Want die veiligheid was voorheen niet zo groot. Als je kijkt naar hoe de wereld nu verandert, dan was dat hard nodig.’

Het is niet zo dat er voorheen op defensief gebied helemaal niets gebeurde. ‘Met de Arctic Light Exercises hebben we de grootste NAVO-oefening in de Groenlandse geschiedenis gehad.’ Het waren internationale militaire trainingen waarbij vooral NAVO-landen onder extreme Arctische omstandigheden oefenden. Daarnaast worden in Groenland onder de naam Arctic Endurance multinationale militaire oefeningen gehouden. Deze oefeningenreeks wordt door Denemarken geleid, met steun van meerdere NAVO-landen. De operatie vloeide voort uit de gegroeide geopolitieke spanningen. Arctic Endurance maakt deel uit van een bredere NAVO-aanpak in het noorden, zoals de overkoepelende missie Arctic Sentry (Arctisch schild), die verschillende militaire activiteiten in de regio coördineert.

Op diverse plaatsen wordt met landbouw geëxperimenteerd - Pieter Bliek

De uitdagingen rond klimaatverandering

In juni vorig jaar bezochten de Franse president Macron en de Deense premier Frederiksen de Groenlandse premier Nielsen in Nuuk voor overleg. Doel was nauwer te gaan samenwerken op het gebied van veiligheid, economische ontwikkeling en de uitdagingen rond klimaatverandering. ‘Groenland heeft een grote potentie als het om duurzame energie gaat. We hebben het voornemen een waterkrachtcentrale te bouwen in een van Groenlands grootste rivieren. Vanuit Frankrijk is er interesse om hierin te investeren. Vorige maand ben ik samen met Frederiksen naar Parijs gegaan om met Macron over deze investeringen in het opwekken van duurzame energie te praten’, vertelt Nielsen.

Overigens wordt 70 procent van de Groenlandse stroom al opgewekt door waterkracht. Zo ligt op zo’n 50 kilometer ten zuidoosten van de hoofdstad Nuuk de waterkrachtcentrale Buksefjord, die de stad vrijwel volledig van elektriciteit voorziet. ‘We willen nog meer. Zeker met het oog op de klimatologische veranderingen en onze plek in de wereld, onderzoeken we hoe we nog meer waterkrachtcentrales kunnen bouwen. Dit opent mogelijkheden voor het leveren van elektriciteit aan andere industrieën die de export van Groenland zouden kunnen vergroten. Groenland is een duurzaam land. Vergeleken met andere landen zijn onze emissies zeer gering.’

Door klimaatopwarming worden ook de Groenlandse wateren warmer. ‘Dat heeft effecten op de voedselbronnen die we uit het water halen’, weet Nielsen. ’98 procent van de Groenlandse export bestaat uit visserij uit koud water. Dat zijn de beste visproducten ter wereld’.

‘Het is noodzakelijk andere bronnen van inkomsten aan te boren, zoals bijvoorbeeld toerisme. Daarom hebben we geïnvesteerd in de opening van 3 nieuwe vliegvelden, in Ilulissat in het noorwesten, Nuuk en Qaqortoq in het zuiden van Groenland. We onderzoeken of we nog meer vliegvelden kunnen openen. Maar er zijn ook grote kansen als het gaat om de opening van nieuwe vaarroutes rondom Groenland. De noordwestelijke en noordoostelijke doorgangen worden ijsvrij. Dat biedt kansen voor de handel.’

Het delven van zeldzame mineralen is ook een potentiële bron van inkomsten - Pieter Bliek

Het warmere klimaat biedt kansen voor de landbouw op Groenland

Het opwarmende klimaat biedt naast toerisme en nieuwe vaarroutes ook kansen aan de landbouw. Zo wordt er op de testboerderij Upernarviarssuk in Zuid-Groenland volop geëxperimenteerd met het kweken van groenten in een warmer wordend Arctisch klimaat. ‘Dit soort projecten zijn goed. We onderzoeken hoe we kunnen opschalen in zelfvoorziening, want nu moeten we alle groenten per boot importeren. Dat is duur en geeft een grote CO2-uitstoot. In Sisimiut in het westen zijn een paar ondernemers bezig met ‘indoor farming’. Hierdoor kan de import van groenten omlaag.’

Een andere bron van inkomsten die Groenland wil aanboren, zijn de mineralen in de bodem. Hierin zitten veel kostbare metalen bij die nodig zijn voor de energietransitie. ‘We zouden deze bodemschatten dolgraag zelf winnen en alle economische voordelen zelf opstrijken, maar mijnbouw is zeer arbeidsintensief en vereist grote deskundigheid. Daardoor zijn we genoodzaakt externe partners toe te laten. Alles is ons er dan ook aan gelegen een gunstig klimaat te scheppen voor investeerders’, aldus de premier. ‘Want als we dat niet doen, duikt China er bovenop door ineens de prijzen van aardmetalen te veranderen. We moeten anticiperen, willen we een rol van betekenis op de mineralenmarkt kunnen spelen.’

Een obstakel hierbij is de ‘Uranium Act’ uit 2021. Dit document verbiedt de winning van delfstoffen bij een gehalte hoger dan 100 ppm (parts per million) aan uranium. ‘In Groenland hanteren we hoge milieustandaarden. Het was een groot vraagstuk bij de vorige verkiezingen. De kiezer heeft toen duidelijk gesproken.’ Het gevolg is dat aan de Australische mijnbouwer Energy Transition Minerals in Zuid-Groenland nabij Narsaq, die alleen de waardevolle mineralen wil winnen, geen ontginningsvergunning wordt verleend. ‘Het probleem is dat het uranium samen met andere metalen in de grond zit. Die zijn lastig van elkaar te scheiden. Ik zie het dilemma.’

De huidige geopolitieke situatie raakt Groenland hard

De huidige geopolitieke spanningen raken de Groenlanders hard. Niet alleen in hun voortbestaan, maar zeker ook in de portemonnee. De premier: ‘Wij moeten alles importeren. Dat heeft direct invloed op de prijzen in de supermarkt. En dan te bedenken dat het sowieso al moeilijk is om in Groenland te wonen als je geen hoog salaris hebt’.

‘Helaas kunnen we niet zomaar iets aan die hoge prijzen doen. Het is de markt die de prijs bepaalt. Al die oorlogen hebben een negatieve invloed op de Groenlanders. We bekijken de situatie van dag tot dag en doen wat we kunnen om het leefbaar te houden in dit prachtige land. Het afgelopen jaar hebben we een hervorming in het Groenlandse belastingstelsel doorgevoerd. Sindsdien betalen de laagstverdienende Groenlanders minder belasting. Maar we moeten ook naar andere mechanismen kijken, want de prijzen zijn veel te hoog. Als regering doen we toch ons best om de prijzen en de uitgaven omlaag te brengen.’

Op de vraag hoe Nielsen als premier denkt over de huidige Amerikaanse inval in Iran denkt, zegt hij: ‘In mijn positie is het lastig hier iets over te zeggen. Het Iraanse regime is met zijn ayatollahs afschuwelijk. Maar het internationale recht en de principes van de Verenigde Naties zijn van groot belang. We moeten actief aan de-escalatie werken. Want dit heeft een negatief effect op de hele wereld en de olieprijzen. Het gaat om de democratische principes waarop de wereld na de Tweede Wereldoorlog is gebouwd. Ik ben bang dat we in delen van de wereld deze principes aan het verliezen zijn. We moeten ons best blijven doen het tij ten goede te keren. Als Groenlanders willen we hierbij het symbool van vrede zijn.’

Ik blijf voorstander van een sterke NAVO en samenwerking

Op het aanhoudende dreigement van president Trump om de NAVO te zullen verlaten, reageert de premier: ‘Ik blijf voorstander van een sterke NAVO en samenwerking. Ik hoop dit zo te houden, want dit beschermt ons en onze waarden.’