Ineens hing gisteren een windhoos boven Groningen

Foto boven: De windhoos in de buurt van Weiwerd - Geert Molema

Er was gisteren (dinsdag 6 oktober) weinig aan de hand in de atmosfeer boven Nederland. En toch ontstond aan het einde van de middag boven Groningen een opvallend sterke windhoos die ook de grond bereikte. Dat gebeurde bij Weiwerd aan een zo op het oog kleine bui.

Het was waarnemer Geert Molema die de windhoos op de foto zette en er een filmpje van maakte. Ook hij was verbaasd en vroeg zich af of het überhaupt een windhoos was. Maar ook als je in detail naar de foto kijkt, kun je niet anders dan tot de conclusie komen dat hier van een windhoos sprake is geweest. Je ziet de buienwolk, daaronder een begin van een slurf, waarvan het bovenste deel tot een zichtbare, draaiende wolk is gecondenseerd.

De windhoos in de buurt van Weiwerd - Geert Molema

Het gebeurde in de buurt van het plaatsje Weiwerd

Wat verder naar onderen lijkt die slurf te verdwijnen. Maar dichtbij de grond is de circulatie ervan weer zichtbaar. Niet in de vorm van een gecondenseerde wolk, wel als een draaiende kolom met waarschijnlijk water erin. De hoos lijkt dus boven het water te hangen.

Advertentie

De windhoos heeft zich in het gebied rond het plaatsje Weiwerd voorgedaan. Daar was op de radar, op het moment van het optreden ervan (rond 17 uur), een kleine bui zichtbaar. Dat past bij het beeld dat we ook op de foto zien. De buienwolk is bepaald niet groot. Het is moeilijk aan te geven boven welk water de hoos heeft gehangen. Het kan een kanaal in de buurt van het dorp zijn geweest, maar ook de Eems is mogelijk. Alleen is dat laatste minder waarschijnlijk.

De hoos is waarschijnlijk boven land ontstaan

Het opvallende is dat de hoos dus hoogstwaarschijnlijk boven het land is ontstaan, omdat de buitjes vanuit het noordwesten kwamen aanzetten. Ook heeft de wolk, ook al is het allemaal maar erg klein, wel iets van een mini-supercell weg. Het ziet er heel apart uit.

Op het moment dat de buitjes overtrokken, was van een winddraaiing sprake. Voor de buien uit kwam de wind (die overigens vrijwel niets voorstelde) uit een zuidelijke richting, erna kreeg de wind een noordelijke component (en stelde nog steeds vrijwel niets voor). Zoals al aangegeven is dit niet bepaald een atmosfeer waarin je de vorming van een hoos verwacht.

Grootste kans dat het een landspout of landhoos was

Waarschijnlijk hebben we hier met een landspout (of landhoos) te maken. Een landspout is een tornado die ontstaat zonder een draaiende onweersbui als motor. In het Nederlands wordt hij ook wel een landhoos genoemd.

Advertentie

Bij een gewone tornado ontstaat de draaiing vaak in een roterende luchtstroming binnen een zware onweersbui, een zogenoemde mesocycloon. Bij een landspout begint de draaiing juist vlak boven de grond, bijvoorbeeld op een grens waar luchtstromen samenkomen.

Meestal zwakker dan tornado’s uit roterende buien

Groeit precies boven die draaiing een stapelwolk of bui, dan kan de stijgende lucht de draaiende luchtkolom uitrekken. Daardoor gaat die sneller draaien, zoals een kunstschaatser die zijn armen intrekt. Zo kan een smalle slurf ontstaan tussen de grond en de wolk. Een zichtbare condensatieslurf hoeft daarbij niet helemaal tot de grond te reiken.

Landspouts zijn meestal kleiner en zwakker dan tornado’s uit roterende onweersbuien, maar kunnen wel schade veroorzaken. Het ontstaansproces lijkt sterk op dat van veel waterhozen; alleen bevindt de hoos zich boven land. Een landspout is dus ook iets anders dan een stofhoos: die ontstaat door sterke opwarming van de grond en geen buienwolk nodig heeft.

Hogerop in de atmosfeer was wel windschering aanwezig

Helemaal zeker is dit achter niet. Vanaf een hoogte van ongeveer 4 kilometer, was in de atmosfeer wel degelijk flinke windschering terug te vinden. De wind draaide er niet alleen met de hoogte (van west naar zuidoost), maar nam ook flink in kracht toe, van 5 knopen op 4000 meter tot 35 knopen op 10.000 meter. Mogelijk heeft ook die windschering bijgedragen.

Nieuwsgierig geworden, is Geert Molema in de omgeving waar de bui zich voordeed, ook nog naar mogelijke schade op zoek gegaan. Die bleek zo op het eerste gezicht niet te vinden. Het kan goed zijn dat de hoos zich alleen boven water heeft bevonden. Vorig jaar gebeurde iets dergelijks in Friesland. Op het water ondervindt de hoos minder tegenspel van wrijving dan op het land. En het is denkbaar dat de circulatie alleen onder die omstandigheden op gang kon komen.