Recordzomer in West-Europa had dodelijke prijs

Foto boven: Verkoeling zoeken in het water tijdens een hittegolf in de zomer van 20226 - Albert Thibaudier

Van Spanje en Frankrijk tot Nederland, België, het Verenigd Koninkrijk en Oostenrijk werd de zomer van 2026 de warmste uit de meetgeschiedenis. Ook Duitsland beleefde een uitzonderlijke zomer. Tegelijkertijd loopt in meerdere landen het aantal aan hitte gerelateerde sterfgevallen letterlijk in de duizenden.

De zomer van 2026 is voorbij. Maar de gevolgen ervan zullen nog lang in de statistieken zichtbaar blijven. Niet alleen Nederland beleefde zijn warmste zomer sinds het begin van de metingen. In een groot deel van West- en Midden-Europa sneuvelden temperatuurrecords. Spanje, Frankrijk, België, Nederland, het Verenigd Koninkrijk en Oostenrijk kwamen allemaal op hun warmste meteorologische zomer ooit uit. Duitsland bleef daar maar net van verwijderd.

Verkoeling zoeken in het water tijdens een hittegolf in de zomer van 20226 - Albert Thibaudier

Een groot deel van West-Europa beleefde een recordzomer

Daarmee was de zomer van 2026 geen exclusief Nederlands of Spaans fenomeen. Een groot deel van Europa kreeg ermee te maken.

Advertentie

In Nederland kwam de gemiddelde temperatuur over juni, juli en augustus uit op 19,2 graden, bijna twee graden boven het klimatologische gemiddelde. In België was het in Ukkel voor het eerst in de meetreeks gemiddeld warmer dan 20 graden over de hele zomer. Oostenrijk beleefde met een afwijking van 2,6 graden de warmste zomer in de meetreeks, die daar 260 jaar teruggaat.

Ook in het Verenigd Koninkrijk sneuvelde een oud record. De gemiddelde zomertemperatuur kwam daar op 16,5 graden uit, waarmee de zomer van 2026 de warmste werd sinds het begin van de nationale meetreeks in 1884.

Frankrijk beleefde eveneens een uitzonderlijke zomer. Juni en juli waren er afzonderlijk al de warmste maanden ooit gemeten. Vooral opvallend was dat de warmte niet beperkt bleef tot één korte periode. Het land kreeg in juni, juli en opnieuw vanaf eind juli met langdurige hittegolven te maken.

In Spanje was het beeld eveneens extreem. Volgens de Spaanse meteorologische dienst Aemet is het vrijwel zeker dat 2026 daar de warmste zomer ooit in de meetreeks van het Spaanse vasteland is geworden. De gemiddelde temperatuur lag ongeveer 2,5 graden boven normaal. Dat is een enorme afwijking voor een heel seizoen.

Advertentie

Niet één hittegolf, maar steeds opnieuw warmte

Wat de zomer van 2026 bijzonder maakt, is dan ook niet alleen het aantal gebroken records. Het is vooral de duur en de herhaald optredende hittepieken.

In Spanje werden in juni en juli vier afzonderlijke hittegolven geregistreerd. Ook Frankrijk kreeg meerdere langdurige hittegolven over zich heen. België kende drie hittegolven en in Ukkel was het aantal dagen met minstens 20 graden uitzonderlijk hoog.

Ook in het Verenigd Koninkrijk werd een opvallend aantal dagen met hoge temperaturen geregistreerd. Er waren daar dit jaar maar liefst 40 dagen waarop ergens in het land minstens 30 graden werd gemeten. Het oude record stond op 34 dagen, uit 1995.

De warmte bleef dus steeds weer terugkomen. En juist dat maakte de beleving van de hete zomer die achter ons ligt anders dan een zomer waarin het om een incidentele hittegolf gaat. Het lichaam, de natuur en de infrastructuur krijgen nauwelijks tijd om te herstellen voordat een volgende periode met hoge temperaturen zich alweer aandient.

Duizenden sterfgevallen

De hitte had ook ingrijpende gevolgen voor de volksgezondheid. In Spanje is inmiddels een eerste balans opgemaakt. Het Spaanse gezondheidssysteem schat dat in juni, juli en augustus als gevolg van de hitte 5.111 mensen voortijdig zijn overleden. Wordt de uitzonderlijke warmte in mei meegerekend, dan loopt het aantal op tot meer dan 5.200. Het aantal hitteslachtoffers in het land is daarmee het hoogste sinds in 2015 met deze registratie werd begonnen.

Het gaat hierbij niet alleen om mensen die letterlijk aan een zonnesteek zijn bezweken. Vooral ouderen en mensen die al kwetsbaar zijn door bijvoorbeeld hart- en vaatziekten kunnen tijdens een periode met zeer hoge temperaturen overlijden. Van de Spaanse slachtoffers was 97 procent ouder dan 65 jaar, meer dan de helft was ouder dan 85.

Ook op andere plaatsen in Europa veel hittedoden

Ook elders in Europa zijn de aantallen schrikbarend. In Duitsland wordt het aantal hittegerelateerde sterfgevallen in een langere periode van april tot half augustus inmiddels op ongeveer 15.800 geschat. Alleen al tijdens de uitzonderlijke hitteperiode van eind juni zouden ongeveer 9.600 mensen als gevolg van de warmte zijn overleden.

Frankrijk meldde tijdens de hittegolf van 17 juni tot 2 juli bijna 5.800 extra sterfgevallen. In Engeland en Wales werd het aantal hittedoden tijdens de hitteperiodes van mei en juni op meer dan 2.700 geschat. Ook Nederland bleef niet buiten schot. Tijdens en kort na de hitteperiode eind juni overleden naar schatting honderden mensen meer dan normaal.

De cijfers uit de verschillende landen zijn overigens niet één op één met elkaar te vergelijken. De onderzochte perioden verschillen en ook de gebruikte methoden zijn niet overal dezelfde. Sommige landen berekenen specifiek de sterfte die statistisch aan hitte wordt toegeschreven, terwijl andere kijken naar de totale oversterfte tijdens een hittegolf.

Ook de zee was uitzonderlijk warm

Ook de zeeën waren in de voorbije zomer historisch warm. De Middellandse Zee bereikte deze zomer op verschillende plaatsen uitzonderlijk hoge temperaturen. Voor de kust van Spanje werd lokaal bijna 30 graden gemeten op tientallen meters diepte. Bij Mallorca werd in het water zelfs een temperatuur van meer dan 33 graden geregistreerd, een nieuw Spaans record. Voor de Nederlandse kust liep ook het Noordzeewater tot recordhoge temperaturen op.

Dat warme zeewater is niet alleen opmerkelijk voor zwemmers en duikers. Een extreem warme zee kan de atmosfeer in de zomer, maar ook in de herfst erna, langdurig van extra warmte en vocht voorzien en daarmee de weersystemen in de omgeving beïnvloeden. Verder heeft het warme zeewater ook een grote, vaak negatieve, uitwerking op het zeeleven.

Een zomer die hoort bij een klimaat in transitie

Kijken we naar de oorzaken van de hitte gedurende de afgelopen zomer, dan zien we een mengvorm van toeval en klimaatverandering. Hogedrukgebieden maakten de dienst uit, de natuur verdroogde snel, wat de warmte een extra impuls gaf, en de sterke zon deed de rest. Daarbij zorgden de hardnekkige hogedrukgebieden ervoor dat storingen met regen nauwelijks kans kregen en dat ook de temperaturen in de bovenlucht ver opliepen.

Natuurlijk kan niet iedere warme dag of iedere hittegolf rechtstreeks aan klimaatverandering worden toegeschreven, maar de ontwikkeling tijdens de afgelopen decennia is duidelijk. Door de opwarming van het klimaat ligt de basistemperatuur waarop het Europese weer zich afspeelt steeds hoger. Daardoor komt het veel gemakkelijker tot extreem warme omstandigheden en kunnen oude temperatuurrecords sneller worden gebroken.

Dat is duidelijk zichtbaar in de reeks records van de afgelopen jaren. Die past bij een klimaat dat steeds verder opwarmt. Als het warmer wordt, zullen steeds nieuwe records worden gehaald. Dat hoort nu eenmaal bij elkaar. In Spanje was 2025 al de warmste zomer tot dan toe. Ook in Nederland, België, het Verenigd Koninkrijk en Oostenrijk is het record nu opnieuw aangescherpt.

Records die vroeger tientallen jaren konden standhouden, blijken tegenwoordig soms maar enkele jaren mee te gaan. Daarbij is hitte al lang niet meer alleen een lokaal fenomeen. Een groot deel van Europa had de afgelopen zomer steeds opnieuw met uitzonderlijke warmte te maken. En in meerdere landen tegelijk had die recordwarmte een dodelijke prijs.