Droogte in Nederland: situatie is de komende tijd uitdagend

Foto boven: Geen wolkje aan de lucht, lage dauwpunten en een windje. Ideale omstandigheden om het snel droger te laten worden - Jolanda Bakker

Hebben we de afgelopen dagen de ontwikkeling van de droogte in de VS en in Europa tegen het licht gehouden, vandaag kijken we naar de situatie in Nederland. Hier mag de droogte nog onder controle zijn, het ziet er de komende tijd wel uitdagend uit.

Het zal niemand ontgaan zijn dat de natuur alweer behoorlijk groen is geworden. Bomen en struiken lopen uit, planten staan in bloei. Ook in het land van de vogels is inmiddels volop activiteit te bespeuren. ‘In mei leggen alle vogels hun ei’, zei de weerspreuk vroeger. Tegenwoordig doet de natuur wat hij wil, en dat al in april. Weken vroeger dus.

Geen wolkje aan de lucht, lage dauwpunten en een windje. Ideale omstandigheden om het snel droger te laten worden - Jolanda Bakker

Eigenlijk hebben we dikke pech

Ook dit jaar ligt de ontplooiing van de natuur zo’n 3 weken voor op gebruikelijk, zo geven volgers aan. Daarmee hebben we in Nederland dikke pech. Want juist als de waterbehoefte door alles wat uitloopt en in blad schiet op zijn grootst is, beleven we ook de klimatologisch gezien droogste periode van het jaar. De natuur komt uit in de droogste maand.

Advertentie

Het langjarige gemiddelde vertelt ons dat in een normale april landelijk 40 millimeter regen valt. Is dat al weinig, dit jaar is het nog minder. Bekijken we het kaartje van het KNMI waarop de tot nu toe in april dit jaar gevallen regenhoeveelheden te zien zijn, dan vinden we daarop in de natste delen van het land in Zuid-Limburg maximaal 25 millimeter terug. In het oosten en noorden is dat tussen 5 en 15 millimeter, in het westen en zuiden over het algemeen zelfs minder dan 5 millimeter. Utrecht spant met slechts 1 of 2 millimeter de kroon.

Neerslagtekort verdubbelt de komende 2 weken

Het KNMI houdt in zijn droogtemonitor het neerslagtekort vanaf 1 januari bij. Gemiddeld over 13 stations in Nederland wordt het neerslagtekort berekend door de opgetreden verdamping van de gevallen hoeveelheid neerslag af te trekken. Hierbij wordt geen rekening gehouden met de hoeveelheid water die de natuur nodig heeft.

Dat landelijke neerslagtekort is sinds 1 januari tot 40 millimeter opgelopen. Door het droge weer van dit moment met erg veel zon en de aantrekkende verdamping, neemt dat neerslagtekort snel toe. Over twee weken wordt een tekort van 80 millimeter verwacht. We zitten daarmee op het schema van de 5 procent droogste jaren in deze periode en ook op dat van het droogste jaar tot nu toe, het jaar 1976. Maar het is natuurlijk nog vroeg.

Het zuidwesten heeft nog de erfenis van de droogte van vorig jaar

Het westen en zuiden merken intussen nog steeds de gevolgen van de droogte die daar vorig jaar heerste. Het was het deel van het land waar de velden in de loop van de zomer bruin werden, terwijl in de gebieden verder naar het noordoosten meer regen viel. De toen opgebouwde watertekorten zijn in de droge gebieden van vorig jaar gedurende de afgelopen winter niet weggewerkt. Het gevolg is dat de grondwaterstanden er erg laag zijn.

Advertentie

Al tijdens de winter waarschuwde een waterschap in Brabant voor de situatie die zou kunnen ontstaan, als we in dit voorjaar met tekorten aan regen geconfronteerd zouden worden. Een vroeg onttrekkingsverbod zou dan niet ver weg zijn. Later voegde een waterschap in Gelderland zich bij die waarschuwing. Intussen lijkt zo’n vroege droogte er dus te komen.

Gisteren al een natuurbrand op de hei tussen Ede en Otterlo

Hoe snel het gaat, bleek gisteren op een heideveld tussen Ede en Otterlo. Er brak brand uit die zich snel verspreidde. De oorzaak ervan wordt nog onderzocht. De brandweer was er vlug bij en kon erger voorkomen. Het geeft wel aan hoe droog de natuur alweer is.

Van het weer hoeven we intussen weinig te verwachten. Hogedrukgebieden zijn dominant en lijken dat de komende tijd ook te blijven. Zelfs de pluimverwachting voor de komende twee weken ziet er ongewoon droog uit. Een echte verandering is voorlopig niet in zicht.

Ook in Nederland een ‘dampdruktekort’

Wat wel gebeurt, is dat de zon iedere dag een beetje sterker wordt en langer kan schijnen. Tegelijkertijd worden we regelmatig met een erg droge noordoostelijke wind geconfronteerd. Op die manier ontstaat in de atmosfeer een dampdruktekort, een fenomeen waar wetenschappers in de VS bij de totstandkoming van de droogte daar ook al op wezen.

Lucht kan, afhankelijk van de temperatuur, een bepaalde, maximale hoeveelheid waterdamp bevatten. Hoe warmer de lucht, hoe meer vocht erin past. Het dampdruktekort is het verschil tussen hoeveel vocht de lucht kan bevatten en de hoeveelheid die er daadwerkelijk in zit. Hoe groter dat tekort, hoe sterker de lucht vocht wil opnemen. Water verdampt dan sneller uit de bodem, planten verliezen via hun bladeren meer vocht en rivieren en meren drogen sneller uit. Vegetatie wordt bovendien kurkdroog.

De situatie is de komende tijd zeker uitdagend

Het is iets waar we ook in Nederland de komende tijd mee geconfronteerd kunnen worden. Dus ja, waakzaamheid is geboden. De situatie mag nu dan op het oog nog redelijk onder controle zijn, de omstandigheden zijn de komende tijd zeker uitdagend.