Hoeveel Saharastof zit er vandaag in de lucht?

Foto boven: Veel Saharastof in de lucht boven Texel - Frans Alderse Baas

Door de grote hoeveelheid Saharastof, die op dit moment boven Nederland in de lucht zit, kwam de zon vanochtend op veel plaatsen knaloranje op. Maar hoeveel Saharastof zit er nu precies in de lucht? Pieter Bliek ging op onderzoek uit.

Het exacte aantal kilo’s Saharastof, dat bij één specifieke episode over Nederland komt, is lastig vooraf precies te berekenen. Meteorologen meten meestal de concentratie in de lucht en de neerslag per vierkante meter.

Veel Saharastof in de lucht boven Texel - Frans Alderse Baas

Er kan wel een schatting worden gemaakt

Maar er kan wel een goede orde-van-grootte schatting worden gemaakt. Onderzoek laat zien dat in Nederland gemiddeld per jaar ongeveer 1 gram Saharastof per vierkante meter neerdaalt. Nederland heeft een oppervlak van ongeveer 41.543 km². Dat komt neer op ongeveer 41.500 ton per jaar voor het hele land. Dat is 41,5 miljoen kilo zand, of beter gezegd stof. Want zandkorrels zijn te groot en te zwaar om zo ver door de wind te kunnen te kunnen worden meegevoerd. Het stof komt hoofdzakelijk door neerslag op de aardbodem terecht.

Advertentie

Een individuele stofpluim levert meestal maar een klein deel van het jaartotaal. Denk aan 0,1 tot 0,5 gram aan stof dat bij een duidelijke episode per vierkante meter neerslaat. Soms is het iets meer als er een grote stofwolk onze kant opkomt.

Tot 20 miljoen kilo komt neer

In heel Nederland komt dan tussen vier- en twintigduizend ton, dat is tussen 4 en 20 miljoen kilo zand, neer. De hoeveelheid die in de lucht zit, is echter veel groter dan wat uiteindelijk op de grond terechtkomt. Bij een sterke episode kunnen boven een land of regio bijvoorbeeld tientallen tot honderdduizenden ton stof aanwezig zijn. In een uitzonderlijk geval zweefde er een keer 180.000 ton Saharazand boven Zwitserland. De zon werd er vrijwel door verduisterd, de sneeuw op de bergen werd – toen het begon te regenen – zelfs rood en bruin. Het meeste stof blijft echter in de lucht, waait door naar andere landen of daalt neer in zee.

Uit een bekend onderzoek naar Saharastof-depositie uit 2008 bleek in ons land een depositieflux van ongeveer 1150 milligram per vierkante meter te zijn neergedaald. Dat is 1,15 gram per vierkante meter. Toen kwam er naar schatting 47 duizend ton Saharastof, oftewel 47 miljoen kilo zand, in Nederland neer. Tijdens die ene episode was dat dus meer stof dan het gemiddelde van een heel jaar. Tijdens een gemiddelde episode van overwaaiend Saharazand bedragen die hoeveelheden tussen 0,2 tot 0,4 gram per vierkante meter neerdalend stof.

Advertentie

Stof hangt op een hoogte van tussen 2 en 5 kilometer

De stoflaag hangt in de regel op een hoogte van tussen 2 en 5 kilometer. Als daarvan tussen 0,2 tot 0,4 gram per vierkante meter neerslaat, wat overeenkomt met 10 tot 30 procent, dan zweeft er ongeveer 25 tot 50 duizend ton Saharastof boven Nederland.

Hoe verder je naar het zuiden komt en hoe dichterbij de Sahara, des te groter is de rol van het Saharazand. Komt in Nederland in een gemiddeld jaar ongeveer 1,0 gram per vierkante meter aan Saharazand omlaag (goed dus voor een totaal aan 41.543 ton aan Saharazand per jaar), in Spanje is dat al gemiddeld 5 gram per jaar (2.530.000 ton per jaar).

Hoe verder zuidelijk je komt, hoe meer Saharazand er valt

Daarbij zijn er grote regionale verschillen. Want hoe zuidelijker je in Spanje komt, deste meer Saharazand er jaarlijks omlaag komt. In het zuiden, in Andalusië, en dan vooral in de gebieden tegen de zuidkust van de Middellandse Zee aan, kan het wel tot 15 gram per vierkante meter oplopen. Vijftien keer zoveel als in Nederland dus.

Zien we het Saharazand in Nederland eigenlijk alleen maar terug als het, in een periode dat het stof in de lucht zit, een keer regent, in het zuiden van Spanje dwarrelt het stof vrijwel het hele jaar door omlaag. Ook als het niet regent. En blijft zo accumuleren op oppervlakken waarop het neerslaat. Zonnepanelen zijn wat dit betreft een geliefd doelwit.

Soms wordt de lucht helemaal rood

Soms zit er zoveel Saharazand in de lucht dat de hemelkoepel er een rood uiterlijk van krijgt. De zon komt er dan vrijwel niet meer doorheen. En als het gaat regenen, krijg je de mafste effecten. Het regent dan modder, zoals de Spaanse weerdienst dat zo mooi zegt. En die modder vind je na de regen overal terug. Op straat, op je auto, maar ook in het water van zwembaden.