Ramp Moerdijk: enige keer ooit dat vliegtuig tornado invloog

Foto boven: De rampplek bij Moerdijk, twee dagen na het ongeval - Rob C. Kroes / Anefo (uit de collectie van het Nationaal Archief)

Als we het in Nederland over beeldbepalende tornado’s uit het verleden hebben, dan duiken al gauw de tornado’s van Borculo (1925), Neede (1927), de Veluwe (1950) en Chaam en Tricht (1967) op. De in ons land dodelijkste tornadoramp uit het recente verleden speelde zich echter op 6 oktober 1981 bij Moerdijk af, waar een vliegtuig van NLM Cityhopper in een tornado terechtkwam en neerstortte.

Achttien mensen vonden de dood en het is wereldwijd het enig bekende voorbeeld van een vliegtuig dat in een tornado terechtkwam en als gevolg daarvan neerstortte.

De rampplek bij Moerdijk, twee dagen na het ongeval - Rob C. Kroes / Anefo (uit de collectie van het Nationaal Archief)

In de buurt van Rotterdam waren er zware buien

Het gebeurde allemaal aan het einde van de middag van die dag, rond 17.15 uur. Even daarvoor, om 17.04 uur, was het Cityhopper toestel, een Fokker F28 Fellowship opgestegen van de luchthaven van Rotterdam. Het toestel werd meteen met enkele zware buien geconfronteerd.

Advertentie

Op de weerkaarten was op dat moment boven het zuiden van Engeland een lagedrukgebied zichtbaar. Een krachtige zuidelijke wind voerde aan de oostflank ervan warme en vochtige lucht naar het noorden die Nederland achter een warmtefront was binnengestroomd. Dat warmtefront lag op het moment van het ongeluk nog boven het noorden van ons land.

De radartechniek was destijds een stuk simpeler

Tegelijkertijd drong koelere lucht vanaf het Kanaal naar het noorden op, gemarkeerd door een koufront dat Zeeland binnentrok. Zowel voor het koufront uit als erop waren enkele actieve onweerscellen actief, onder meer in de buurt van Rotterdam. Vanuit Zeeland kwam al berichten dat tijdens de passage van sommige van die buien forse schade was aangericht.

Nu was de techniek waarmee naar het weer werd gekeken destijds nog een stuk eenvoudiger dan tegenwoordig. Het KNMI had weliswaar de beschikking over radarbeelden, maar die waren alleen op de hoofdlocatie van het weerinstituut te zien en niet op andere plaatsen.

Advertentie

Meteorologen in de weerkamer tekenden die beelden over op een weerkaart, die vervolgens naar de vliegvelden werden gestuurd. Er zat veel vertraging tussen het beschikbaar komen van die beelden en het optreden van het bijbehorende weer. Op het moment dat de luchthaven van Rotterdam de Radarbeelden zag, waren de zichtbare buien dan ook al lang en breed voorbij.

De piloten probeerden het noodweer te mijden

Op het door het KNMI gestuurde beeld was, voor de buien boven Zeeland uit (die bij het koufront hoorden) bij Rotterdam een onweersbui zichtbaar, met trekken van een supercell. Aan de onderzijde ervan bevond zich een hoekecho. Nu was destijds veel minder bekend over dat type bui, maar tegenwoordig zou het beeld de alarmbellen zeker af hebben laten gaan.

Ook aan boord van het vliegtuig hadden de piloten de beschikking over een – zeer eenvoudige – radar, die de plekken zichtbaar maakte waar de meeste regen viel. In verband met de nabijheid van de zware buien vroegen de piloten de verkeersleiding meerdere malen om hun koers wat te mogen verleggen. Op het moment dat het misging, vloog het vliegtuig naar het zuidzuidwesten op een hoogte van iets meer dan 900 meter, net boven de wolkenbasis (in de wolken dus).

Vliegtuig vloog pardoes de tornado in

Precies op dat moment zagen omwonenden vanuit de wolken een tornado omlaag komen, die korte tijd aan de grond kwam. Eén van hen maakte er een foto van. Die foto is hier te zien, in een verslag dat de site Tornado Talk van de gebeurtenissen van toen maakte.

Vanuit het vliegtuig, dat dus in de wolken vloog, was de tornado niet te zien. De piloten hadden de koers zo verlegd dat ze de belangrijkste neerslagcellen in hun omgeving zouden missen. Ze vlogen af op een plaats waar het weer er, op basis van de simpele radarbeelden waarover zij aan boord de beschikking hadden, zo op het oog rustiger uitzag, niet wetend dat zich daar de mesocycloon (het draaipunt) van de supercell met daarin dus een tornado bevond.

De rechtervleugel brak als een luciferhoutje af

Het ging, terwijl het vliegtuig deze plaats bereikte, meteen mis. De G-krachten, die door de tornado op de vleugels van het toestel werden uitgeoefend, waren met maximaal bijna 7 veel groter dan wat het vliegtuig aankon. De rechtervleugel brak dan ook als een luciferhoutje af. Het vliegtuig raakte onbestuurbaar en spinde snel naar grond. Het stortte, vlakbij een chemische fabriek van Shell, in het zuidoosten van Moerdijk neer bij een wegtalud.

Verschillende mensen op de grond zagen dit gebeuren. Eerst kwam het vliegtuig al spinnend uit de wolken omlaag, even later stortte het bij het wegtalud neer, waarna een enorme explosie volgde. Alle 17 inzittenden kwam daarbij om. Een brandweerman op de grond, die het ongeluk zag gebeuren, kreeg een hartaanval die ook hem uiteindelijk fataal werd.

Het ongeval was om meerdere redenen uniek

Zoals al aangegeven was het ongeval om meerdere redenen uniek. Niet alleen was het in Nederland de waarschijnlijk dodelijkste tornadoramp uit het recente verleden, ook is het – voor zover bekend – de enige keer geweest dat een verkeersvliegtuig daadwerkelijk in een tornado terechtkwam, en dat wereldwijd. Niet alle slachtoffers konden na de ramp worden geïdentificeerd. Een deel van hen ligt op de Oosterbegraafplaats in Amsterdam begraven.