Lang verwacht nachtmerriescenario, nu werkelijkheid in de VS

Foto boven: Het overgrote deel van de VS heeft nu met droogte te kampen - US drought monitor

De droogte, zoals die nu in grote delen van de VS opduikt, is een waar nachtmerriescenario. En het is iets waar wetenschappers al jarenlang voor waarschuwen.

Al in 2015 berekende NASA dat grote delen van de VS door de opwarming van het klimaat op langdurige en ernstige droogten afstevenden. Die verwachting leek destijds voor velen nog ver weg. Maar nu, ruim tien jaar later, lijkt het toch echt zover te zijn.

Het overgrote deel van de VS heeft nu met droogte te kampen - US drought monitor

Volgens recente cijfers bevindt meer dan 61% van de continentale Verenigde Staten zich momenteel in een matige tot extreme droogte. In het zuidoosten is dat zelfs 97%, terwijl ongeveer twee derde van het westen kurkdroog is. Het zijn de hoogste waarden voor deze tijd van het jaar sinds de metingen van het bodemvocht rond 2000 op grote schaal begonnen.

Advertentie

Ook andere indicatoren slaan alarm. De uitgebreide droogte-index van National Oceanic and Atmospheric Administration, de Amerikaanse weerdienst bereikte in maart het hoogste niveau sinds het begin van de metingen in 1895. Sterker nog: de maartmaand was een van de droogste ooit gemeten, alleen overtroffen door de beruchte ‘Dust Bowl-periode’ van 1934.

Een zorgwekkend vroeg begin

Wat meteorologen vooral zorgen baart, is het moment waarop de droogte toeslaat. Normaalgesproken piekt de droogte in de zomer, maar dit jaar begint het probleem al in het voorjaar, en dat is zelden een goed teken.

In het westen ontbreekt, door de daar totaal mislukte winter, een cruciaal element: sneeuw. Normaal vormt de winterse sneeuwlaag in de bergen, zoals in de Sierra Nevada en de Rocky Mountains, een natuurlijke waterbuffer voor de zomer. Maar dit jaar bleef die sneeuw grotendeels uit. Staten als New Mexico, Arizona, Colorado en Utah kampen met historisch lage sneeuwhoeveelheden. Het beetje dat er was, is bovendien al grotendeels gesmolten.

Zonder die smeltende sneeuw drogen rivieren, reservoirs en drinkwatersystemen sneller uit. En dat heeft gevolgen: niet alleen voor de watervoorziening, maar ook voor natuurbranden die juist onder droge omstandigheden prima gedijen.

Advertentie

Het is precies waarvoor NASA destijds waarschuwde. Het steeds verder stijgen van de temperaturen in het zuidwesten van de VS zou zo’n combinatie van sneeuw- en neerslaggebrek, vroege hitte (zoals dit jaar) en extra verdamping kunnen opwekken. Een explosieve cocktail als basis voor een vernietigende droogte. De watervoorziening voor de zomer staat op het spel.

Twee droogtes, één probleem

En alsof dat nog niet genoeg is, speelt tegelijk een tweede probleem, nu in het zuiden en oosten van de VS. Door een afwijkende straalstroom blijven regenstoringen dit jaar noordelijker hangen, waardoor gebieden van Texas tot aan de oostkust nauwelijks neerslag krijgen, en ook extreem droog zijn. Om die droogte te doorbreken, is op sommige plekken bijna een halve meter regen in één maand nodig, een vrijwel onhaalbaar scenario.

De lucht ‘zuigt’ het land leeg

Een van de meest verontrustende signalen komt van een minder bekend, maar cruciaal verschijnsel: het zogenoemde dampdruktekort. Lucht kan, afhankelijk van de temperatuur, een bepaalde, maximale hoeveelheid waterdamp bevatten. Hoe warmer de lucht, hoe meer vocht erin past. Het dampdruktekort is het verschil tussen hoeveel vocht de lucht kan bevatten en de hoeveelheid die er daadwerkelijk in zit. Hoe groter dat tekort, hoe sterker de lucht vocht wil opnemen. Water verdampt dan sneller uit de bodem, planten verliezen via hun bladeren meer vocht en rivieren en meren drogen sneller uit. Vegetatie wordt bovendien kurkdroog.

Dat dampdruktekort ligt in het westen van de VS nu 77 procent hoger dan normaal. Dit betekent dat de atmosfeer als een soort spons werkt die het landschap versneld uitdroogt. Volgens onderzoekers hebben we het nu over niveaus die vroeger nauwelijks voorstelbaar waren.

Brandgevaar en stijgende voedselprijzen

De gevolgen laten zich raden. Het risico op grote natuurbranden neemt exponentieel toe. Elke extra graad opwarming maakt branden niet alleen waarschijnlijker, maar ook intenser.

Tegelijk groeit de zorg over de watertekorten en de landbouw. Minder water betekent slechtere oogsten en dus hogere voedselprijzen. Omdat de VS in de wereldwijde voedselproductie een belangrijke rol speelt, kunnen die effecten wereldwijd voelbaar worden.

Daar komt nog bij dat zich mogelijk een sterke El Niño ontwikkelt, die ook in andere delen van de wereld juist tot slechtere oogsten kan leiden.

Geen losstaand probleem

Volgens experts is dit geen op zichzelf staand extreem jaar. Het is precies het soort gebeurtenis dat wetenschappers al decennia lang verwachten. Natuurlijke schommelingen spelen een rol, maar klimaatverandering versterkt het geheel. Of zoals een klimaatonderzoeker het treffend verwoordde: het weer bestaat niet meer los van klimaat.

Wat we nu zien, is geen toeval. Het is een voorproefje van een toekomst waarvoor al lang gewaarschuwd werd en die nu, stap voor stap, bezig is om werkelijkheid te worden.