Grote temperatuurverschillen in duinpannen

Foto boven: Pieter Bliek in duinpan Natuur en Bos 2 - Pieter Bliek

Er waren in de nacht van zaterdag op zondag grote temperatuurverschillen in de Noord-Hollandse duinpannen van vrieskoujagers Pieter Bliek en Karel Holvoet.

Het verschil in minimumtemperatuur tussen de warmste en koudste duinpan in de Schoorlse duinen bedroeg maar liefst 12 graden.

Pieter Bliek in duinpan Natuur en Bos 2 - Pieter Bliek

Ook in de Belgische en in de Franse duinpannen, in Koksijde en Bray-Dunes (waar de vrieskoujagers eveneens meetstations hebben staan), waren duidelijke verschillen te zien. Pieter reisde er dit weekend heen om enkele live-stations extra te plaatsen, waarmee het temperatuurverloop nog beter online te volgen is.

Advertentie

Het was zaterdagavond helder en de temperaturen daalden snel

‘Het was zaterdagavond helder en de temperatuur in duinpan Bol 2 in het Bergense bos daalde snel. Doordat deze duinpan op enkele kilometers van de kust ligt, verscholen tussen de bossen en hoge duintoppen, had de wind er op dat moment nauwelijks vat op en kon een koudepoel ontstaan’, legt Pieter uit. ‘Vlak voor middernacht bedroeg de temperatuur er -4,35 graden, op een hoogte van anderhalve meter. Dit terwijl de temperatuur in de duinpan van Camperduin, op nog geen 100 meter van het strand +8,61 graden bedroeg. Een verschil van 12,96 graden’.

Omdat het op dat moment overal aan de kust helder was, was dit grote temperatuurverschil met zekerheid aan windverstoringen te wijten. Duinpannen vlakbij de kust zijn namelijk een stuk gevoeliger voor wind dan duinpannen die verder van het strand afliggen. In de regel geldt dat hoe verder een duinpan van de kust ligt, des te minder gevoelig hij voor windverstoringen is, met als gevolg dat ook het afkoelingsproces er minder hinder van ondervindt. ‘Dat kunnen we in de temperatuurcurves heel duidelijk terugzien’, aldus Pieter.

In Camperduin werd het op normale waarnemingshoogte niet kouder dan +7,27 graden. De duinpan van Castricum, die ook in de zeereep ligt, scoorde met -0,05 graden nog wel net vorst. In de overige duinpannen, waar de vrieskoujagers meetstations hebben staan die live op internet te volgen zijn, vroor het tussen 4 en 5 graden.

Een datalogger in Natuur en Bos 2 - Pieter Bliek

Ook bij Koksijde was het temperatuurverloop opmerkelijk

In de duinpannen in Koksijde, in het uiterste zuidwesten van Vlaanderen, en in Bray-Dunes, in het meest noordwestelijkste puntje van Frankrijk (waar de vrieskoujagers sinds anderhalf ook meetstations hebben staan) was het nachtelijk temperatuurverloop eveneens opmerkelijk.

Advertentie

In Koksijde liggen 5 duinpannen in een cluster naast elkaar, te weten Aquaduin 1, Aquaduin 2, Aquaduin 3 en de pannen van Natuur en Bos 1 en Natuur en Bos 2. In duinpan Aquaduin 1 staat een live meetstation dat de temperatuur op zowel anderhalve meter hoogte als aan de grond meet. In duinpan van Natuur en Bos 2, eventjes verderop, wordt de temperatuur met behulp van een kleine datalogger op 10 centimeter hoogte in een klein weerhutje gemeten. Pieter: ‘Deze datalogger heb ik verwijderd en naar de duinpan van Hoge Blekker verplaatst, enkele kilometers noordelijker in Koksijde. Vanaf nu kunnen we ook de temperatuur in deze duinpan live volgen’.

In duinpan Natuur en Bos 2 heeft de vrieskoujager een nieuwe datalogger geplaatst, evenals in de daarnaast gelegen duinpan Natuur en Bos 1. ‘Doordat deze 2 duinpannen qua geomorfologie bijna identiek zijn, is het interessant om te zien of het temperatuurverloop in beide pannen bij helder en windstil weer gelijk opgaat. Dat zullen de metingen moeten uitwijzen.’

Pieter bleef in Koksijde een nachtje over

Omdat het installeren van meetapparatuur, verbonden met internet, een tijdrovende klus is en niet altijd in een keer lukt, had Pieter een overnachting in Koksijde geboekt. Meestal gaat de installatie goed, maar soms zijn er technische problemen die ter plekke moeten worden opgelost. Die problemen hebben vooral met slechte ontvangst te maken. ‘De apparatuur wordt op het laagste punt geïnstalleerd. Hier is de ontvangst minimaal en kan zelfs geheel wegvallen. Soms is het signaal zo slecht dat datatransmissie geheel onmogelijk is’, verklaart Pieter.

De dataloggers zijn van sim-kaartjes voorzien. Om het half uur worden de metingen naar het internet doorgestuurd. Maar als het signaal te zwak is, lukt dat dus niet. Dat was vrijdagavond ook het geval. ‘De datalogger, die ik in duinpan Natuur en Bos 1 had geplaatst, verzond in eerste instantie data, maar toen ik even later op mijn temperatuurapp keek, was het signaal weggevallen. In de uren daarna herstelde het signaal niet.’

In de avonduren keerde de vrieskoujager met toestemming van de Belgische boswachter naar de duinpan terug. ‘Hij had me gewaarschuwd dat de politie momenteel in de duinpannen patrouilleert, omdat er vluchtelingen in de duinen verscholen zitten, die ’s nachts met bootjes vanaf het strand worden opgepikt en naar Engeland oversteken.’

Een datalogger, verscholen tussen de takken, in Bray Dunes 2 - Pieter Bliek

Soms moet je de logger hoger plaatsen

Om het signaal weer online te krijgen, helpt het soms de datalogger iets hoger in de duinpan te plaatsen. Pieter had de datalogger, naast het plastic weerhutje, aan een paaltje, achter een bosje, vlak boven de grond bevestigd en bruin gespoten, zodat het weerstationnetje niet opvalt.

Pieter: ‘Ik heb de datalogger losgemaakt en met plastic tie-wraps aan een tak, een meter boven de grond, opnieuw vastgemaakt. De sensor aan het kabeltje, dat een meter lang is, heb ik in het weerhutje gestoken. Maar doordat de tak wat verder in het bosje zat, heb ik wel eerst het weerhutje tot onder het bosje moeten verplaatsen’.

Door de temperatuur direct onder een bosje te meten, kan deze door het bosje worden beïnvloed. De vegetatie, met name vanaf het moment dat er blaadjes aan de takken zitten, kan de warmte-uitstraling enigszins remmen, met als gevolg dat er een hogere temperatuur wordt gemeten dan als het weerhutje op een open plek staat. Of dit daadwerkelijk het geval zal zijn, moeten de metingen de komende tijd aantonen.

Het bleek net genoeg om weer te kunnen zenden

Een meter boven de grond bleek in elk geval net genoeg te zijn om het signaal weer over te kunnen seinen. Direct naast het bosje, waarin de datalogger hangt, loopt een wandelpad, dwars door de duinpan. ‘Met de spuitbus heb ik de logger bruin gespoten. Nu valt deze niet op.’

Op slechts een paar honderd meter over de Belgisch-Franse grens, in de Papegaaiduinen van Bray-Dunes, ligt ook een clustertje van 3 duinpannen, waar de vrieskoujagers weerstationnetjes hebben geplaatst. Die duinpannen hebben heel toepasselijk de namen Bray-Dunes 1.2 en Bray-Dunes 2 en Bray-Dunes 3 gekregen.

‘In eerste instantie werd er ook in Bray-Dunes 1 gemeten, maar doordat er anderhalf jaar geleden door de overvloedige regenval van toen veel water in de duinpan stond, is het weerhutje verwijderd’, verklaart Pieter. ‘In deze duinpan stond toen een weerhutje met datalogger, verbonden met het internet. Deze hebben we verplaatst naar Bray-Dunes 2’.

Het signaal bleek ineens toch voldoende

Het signaal in deze duinpan is zeer zwak, met slechts sporadisch datatransmissie. Pieter: ‘Afgelopen zaterdag heb ik het weerhutje teruggeplaatst in Bray-Dunes 1, samen met de datalogger. Nu blijkt het signaal zowaar wel sterk genoeg. Vanaf heden kunnen we het temperatuurverloop in deze interessante duinpan dus ook volgen. De duinpan is ondertussen opgedroogd en met de schaarse regenval en de droge vooruitzichten hoeven we voorlopig niet meer bang te zijn dat de duinpan snel opnieuw onder water zal lopen.’

In duinpan Bray-Dunes 2 heeft Pieter tussen de bosjes een andere datalogger met weerhutje geplaatst. ‘Het was eventjes spannend of het signaal van de datalogger sterk genoeg was’, zegt hij hierover. Maar dat bleek gelukkig wel het geval te zijn.’

In de Franse duinpannen staan momenteel 3 weerstations die met internet zijn verbonden. Samen met de 4 live stations in België kunnen de vrieskoujagers het temperatuurverloop nu dus in 7 buitenlandse duinpannen online volgen. Pieter: ‘Daar zijn wij blij mee, omdat we nu precies kunnen zien welke duinpannen in België en Frankrijk sneller afkoelen en het koudst worden.’

De eerste metingen leverden meteen al het gewenste resultaat op. In de Belgische duinpannen daalden de temperaturen zondagochtend tussen 04:00 en 04:30 uur tot -1,34 graden in Aquaduin 1. Natuur en Bos 1 daalde tot -2,1 graden en Natuur en Bos 2 koelde tot -3,8 graden af.

Het temperatuurverloop komt overeen met de verwachtingen

‘Het temperatuurverloop komt overeen met de verwachtingen die we op basis van de geomorfologische eigenschappen van de duinpannen hadden. Aquaduin 1 is het warmst, doordat deze duinpan hoger ligt en zanderig is. Zand straalt gedurende de nacht warmte uit en door de hogere ligging is deze pan ook windgevoeliger’.

‘De duinpannen Natuur en Bos 1 en 2 liggen pal naast elkaar en zijn qua geomorfologie bijna identiek’, vervolgt Pieter, ‘maar doordat de datalogger in Natuur en Bos 1 pal onder een bosje meet en de warmte-uitstraling er wordt geremd, is de naastgelegen pan 1,7 graden kouder. Of dit verschil altijd zo groot is, zullen de metingen de komende tijd moeten aantonen.’

Het temperatuurverloop in de pannen van de Papegaaiduinen liet daarentegen – heel verrassend – een ander beeld zien. In Bray-Dunes 3 staat al sinds december een live-meetstation, dat op zowel anderhalve meter hoogte als aan de grond meet. Van deze duinpan is bekend dat hij door zijn grote luchtinhoud en steile wanden, die de warmte terugkaatsen, één van de warmste is.

Een foto uit duinpan Bray Dunes 3 - Pieter Bliek

Bray Dunes 1 verraste zelfs de vrieskoujagers

Dat bleek ook zondagochtend het geval. De minima bleven met +0,17 graden op anderhalve meter en +0,07 graden aan de grond net boven het vriespunt steken. In Bray-Dunes 2 vroor het wel -1,7 graden en Bray-Dunes 1 bereikte een minimumtemperatuur van -4,2 graden. Dat het in Bray-Dunes 1 een stuk kouder werd, was zelfs voor de vrieskoujagers een verrassing.

Pieter: ‘Dit is eigenlijk niet echt een duinpan, maar eerder een vallei. Hierin zou, door de grootte ervan, niet echt een solide koudepoel moeten kunnen ontstaan. Veel te windgevoelig. Maar door zijn weidsheid kan deze pan wel heel snel zijn energie kwijt en bij windstil en helder weer dus kennelijk razendsnel afkoelen en koud worden’.

Dat Bray-Dunes 2 met een temperatuurverschil van 2,5 graden warmer bleef, komt volgens de vrieskoujager mogelijk door de hoge struiken die er staan en die net als de bosjes in de Belgische duinpannen de afkoeling enigszins kunnen temperen.

Voor informatie over het gebruik van dataloggers in duinpannen zie: https://delmation.nl